Tuesday, 21 March 2017

शिवतिर्थावर तरुणाई

बुधवार दि. 22 मार्च 2017च्या संपादकीय पानासाठी अग्रलेख 
------------------------------------------------
शिवतिर्थावर तरुणाई
रायगड जिल्हापरिषदेचे मुख्यालय असलेल्या शिवतिर्थावर खर्‍या अर्थाने तरुणाईचे वारे सत्तेत घुमू लागले आहे. शेतकरी कामगार पक्षा व राष्ट्रवादी यांच्या आघाडीने पुन्हा सत्ता काबीज केल्यावर अध्यक्षपदी आदितीताई तटकरे व उपाध्यक्षपदी आस्वाद उर्फ पप्पूशेठ पाटील यांची अपेक्षित निवड झाल्याने शिवतिर्थावर तरुणाई सत्तेत आली आहे. या निमित्ताने शेकाप व राष्ट्रवादीची पुढील तरुण पिढी सत्तेत आली असल्याने एक नवे राजकारण आता वेग घेईल असे म्हणावयास काहीच हरकत नाही. विद्यमान अध्यक्ष व उपाध्यक्ष हे दोघेही तरुण नेते तर आहेतच शिवाय ते दोघेही रोह्यातून निवडून आल्याने रोह्याला एक मोठा मान या निमित्ताने मिळत आहे. नुकत्याच झालेल्य जिल्हा परिषदेच्या निवडणुकात शेकापला 23 व राष्ट्रवादीला 12 जागा पटकाविता आल्याने सत्ता याच आघाडीची होणार ही काळ्या दगडावरची रेघ होती. मात्र ज्या पक्षांचा पराभव झाला त्यांना काही तरी चमत्कार घडवून सत्ता काबीज करावयाची होती, परंतु ते कदापीही शक्य होणार नाही, हे पुन्हा एकदा सिध्द झाले आहे. या विजयानंतर शेकाप-राष्ट्रवादीच्या आघाडीचा एक नवा अध्याय आता सुरु झाला आहे. देशात सध्या प्रतिगामी शक्तींनी डोके वर काढले असताना पुरोगामी ठसा असलेल्या व शिवाजी महारांच्या पदस्पर्शाने पावन झालेल्या या रायगडच्या भूमीत तरी पुरोगामी शक्तींनी एकत्र यावे व जातियवाद्यांचा पराभव करावा यासाठी शेकाप-राष्ट्रवादी-कॉग्रेस ही आघाडी जन्माला आली. या आघाडीच्या वतीने पुरोगामी शिक्षक आघाडी स्थापन करुन शेकाप नेते बाळाराम पाटील यांना विधानपरिषदेत पाठविले. या आघाडीचा हा पहिला सर्वात मोठा विजय होता. गेली तीन दशके असलेली येथील मक्तेदारी मोडीत काढून शिक्षकांनी बाळाराम पाटील यांना विधानपरिषदेत पाठविले. त्यानंतर लागोपाठ आलेल्या जिल्हा परिषदेच्या निवडणुकीत पुन्हा रायगडवासियांनी याच आघाडीच्या बाजूने कौल दिला आणि शेकाप-राष्ट्रवादी-कॉग्रेस यांच्या आघाडीने विजयश्री खेचून आणली. सुरुवातीपासून शेतकरी कामगार पक्षाचा रायगड जिल्हा हा बालेकिल्ला होता व भविष्यातही तो राहाणार आहे, हे या निवडणुकीने स्पष्टपणे पुढे आले आहे. आज देशात व राज्यात शिवसेना-भाजपा या प्रतिगामी शक्तींची सरकारे आली असताना व याच शक्ती देशात आक्रमकपणे चाल करुन स्थानिक स्वराज्य पातळीवर सर्व पदे बळकावित असल्याचे चित्र दिसत असताना रायगड जिल्ह्याने हे चित्र बदलण्याचा एक चांगला पायंडा पाडला आहे. संपूर्ण राज्यात प्रतिगामी शक्ती जोमाने डोके वर काढीत असताना रायगड जिल्हा मात्र यला अपवाद ठरला आहे. याचे अनेकांना आश्‍चर्यही वाटेल. परंतु त्यांनी इतिहासात डोकावण्याची गरज आहे. या विजयाचे सर्व श्रेय शेकापचे सरचिटणीस आ. जयंत पाटील व राष्ट्रवादीचे प्रदेशाध्यक्ष आ. सुनिल तटकरे यांच्याकडेच जाते. या दोघांनी मिळून संपूर्ण जिल्हा पिंजून काढला व आघाडीच्या बाजुने जोरदार प्रचार केला, शिवसेनेवर घणाघाती प्रचार केला. हे दोन्ही नेते एकत्र येऊन त्यांनी प्रचार केल्यामुळे मतदारांमध्ये एक प्रकारचा विश्‍वास संपादन झाला व आघाडीच्या बाजुने मतदारांचा कौल कसा झुकला याचा कुणालाच अंदाज बांधता आला नाही. राजकारण हे अल्पकालीन फायद्याचे उदिष्ट ठेवून केल्यास त्याचा कधीच फायदा होत नाही. संसदीय राजकारणात निवडणुकीच्या राजकारणात जय-पराजय हा कुणासही चुकलेला नाही. अगदी इंदिरा गांधींचाही पराभव झालेला आहे. अशा वेळी संकुचित दृष्टीकोन ठेवून राजकारण करणार्‍यांना जनता लवकर घरी बसविते, हा इतिहास आहे. सध्याच्या काळात आघाडीचे राजकारण हे अनिवार्य ठरले आहे. केंद्रात देखील तब्बल तीन दशकानंतर एकाच पक्षाचे सरकार सत्तेत आले आहे. राज्यात तर एकाच पक्षाचे सरकार ही बाब जुनी झाली आहे. अशा स्थितीत जिल्हा परिषदेत एक हाती सत्ता देण्यास मतदार राजा तयार नाही. मात्र आघाडी करताना आपण आपल्याशी वैचारिक बांधिलकी असलेल्या पक्षांशी आघाडी करुन त्यांच्यांशी सत्तेचा सारीपाट मांडणे हे आपण समजू शकतो. शेकापने राष्ट्रवादी व काँग्रेसशी आघाडी करताना हे पथ्थ पाळले होते. यावेळच्या जिल्हापरिषदेच्या निवडणुकीने शेकाप संपूर्ण जिल्ह्यात आहे हे दाखवून दिले आहे. गेल्या 25 वर्षानंतरशेकापचा प्रथमच पोलादपूर तालुक्यात जिल्हा परिषद सदस्य विजयी झाला आहे. रोह्यातही तब्बल 25 वर्षानंतर शेकापचा उमेदवार विजयी झाला आहे. येथून जिंकलेल्य पप्पूशेठ यांना आता उपाध्यक्षपद मिळाल्याने रोद्याला एक मोठे पद मिळाले. पोलादपूर तालुक्यात शेकाप व कॉग्रेसने शिवसेनेचा पराभव करुन पंचायत समिती प्रथमच ताब्यात घेतली आहे. पेणमध्ये शेकापचे पाचच्या पाचही जिल्हा परिषदेचे उमेदवार विजयी झाले आहेत. उरण पंचायत समितीमध्येही शेकापने जोरदार मुसंडी मारली आहे. पनवेल तालुक्यात जिकडे भाजपाचे जिल्हाध्यक्ष आहेत व त्यांनी भाजपला येथे शतप्रतिशत जिंकून आणण्याचे वचन दिले होते तेथे सहा ठिकाणी शेकापचे जिल्हा परिषदेचे सदस्य विजयी झाले आहेत. जिल्ह्यातील भाजपासाठी हा एक मोठा पराभवच म्हटला पाहिजे. महाड वगळता प्रत्येक तालुक्यात यावेळी शेकापचा जिल्हा परिषद सदस्य किंवा पंचायत समिती सदस्यतरी आहे. पाली, माणगाव, मुरुड येथेही शेकापला मिळालेला विजय नजरेआड करता येणार नाही. आता शिवतिर्थावर तरुणाई अवतरल्याने त्यांच्याकडून विकासाच्या संदर्भात मोठ्या अपेक्षा रायगडवासियांच्या आहेत. रायगड जिल्ह्यात बहुतांशी भागात रस्ते, पाणी या किमान पायाभूत सुविधा आहेत. आता त्यात आणखी चांगल्या सुविधा पुरविणे, सध्याच्या रस्त्यांची स्थीती सुधारणे, पर्यटन जिल्हा म्हणून विकसीत करण्यासाठी सुधारणा करणे या व अनेक बाबी कराव्या लागतील. शिवतिर्थावरील आता सत्तेत बसलेली तरुणाई अपेक्षांची पूर्तता करील यात काही शंका नाही.
---------------------------------------------------------------

धर्मसत्तेकडून राजसत्तेकडे...

मंगळवार दि. 21 मार्च 2017च्या संपादकीय पानासाठी अग्रलेख 
------------------------------------------------
धर्मसत्तेकडून राजसत्तेकडे...
उत्तरप्रदेशच्या मुख्यमंत्रीपदी योगी आदित्यनाथ यांची झालेली नियुक्ती ही अनेक राजकीय निरिक्षकांना आश्‍चर्याचा धक्का देणारी ठरली. मात्र भाजपाच्या हिंदुत्ववादी राजकारणाशी सुसंगत अशीच ही नियुक्ती असल्याने त्यात काही नाविण्यपूर्ण असे काहीच नाही. 44 वर्षीय योगी आदित्यनाथ हे गोरखनाथ मठाचे मठाधिपती आहेत तसेच गेली पाच वेळा सलग त्यांची लोकसभेवर निवड झालेली आहे. आता मात्र ते राज्याच्या राजकारणात पहिल्यांदाच सक्रिय होतील. त्याहून सर्वात महत्वाचे म्हणजे त्यांनी अनेकदा मुस्लिमांबद्दल तसेच पाकिस्तानसंदर्भात, देशातील हिंदुंची लोकसंख्या वाढण्याबाबत केलेली विधाने ही वादग्रस्त ठरली. त्यामुळे आता राजसत्ता काबीज केली असताना त्यांची या भूमिकांबाबत आगामी काळात नेमकी भूमिका कोणती राहिल याकडे पाहणे महत्वाचे ठरणार आहे. आदित्यनाथ हे स्वत: आक्रमक हिंदुत्ववादाचा चेहरा आहेत. आता त्यांनी शपथविधी झाल्यावर घेतलेल्या पत्रकारपरिषदेत आपण सबका साथ, सबका विकास हा मंत्र उच्चरणार आहोत व त्यासाठी काम करु असे म्हटले आहे. मात्र देशाच्या मुख्यमंत्रीपदी एखाद्या मठाधिपदीची नियुक्ती होण्याची ही पहिलीच वेळ आहे. योगी आदित्यनाथ यांनी उत्तरप्रदेशाच्या पूर्व भागात आपल्या विचारांचा चांगला पगडा स्थापन केला आहे. भाजपाच्या हिंदुत्वाच्या मुद्याचे राजकारण करीत त्यांनी विकासाचा मुद्दा पुढे रेटला आहे. गोरखनाथ मठाचे मठाधिपती असलेले आदित्यनाथ हे अतिशय आक्रमकपणे भाषण करतात व हिंदुत्वाचा आपला मुद्दा काही सोडत नाहीत. त्यांच्या आक्रमक भाषमांमुळे अनेकदा त्यांचे व भाजपाचेही बिनसत होते. त्यांनी हिंदु मतांची एक गठ्ठा मते आपल्याबाजूने उभी केली असून त्यांना डावलणे भाजपालाही अनेकदा जड जाते. 2002 साली त्यांनी यातूनच भाजपाला रामराम ठोकून हिंदु युवा वाहिनीची स्थापना केली होती. शेवटी भाजपाला त्यांच्याकडील हिंदू मतांची कदर करुन अदित्यनाथ यांना आपल्यात समाविष्ट करावे लागले होते. यातूनच त्यांच्याकडे कडवा हिंदू नेता म्हणून पाहिले गेले. अशा प्रकारच्या कडव्या हिंदुत्वापासून त्यांच्याकडे सुरुवातील तरुण विद्यार्थी नेतेपद ते आता मुख्यमंत्रीपद चालून आले. दोन वर्षापूर्वीच ज्यावेळी सरकारवर असहिष्णूततेची टीका होत होती त्यावेळी त्यांनी शाहरुख खानची तुलना पाकिस्तानी अतिरेकी हफिस सईदशी केली होती. त्याच दरम्यान ज्यांना सूर्यनमस्कार घालावयाचा नसेल त्यांनी हा देश सोडून जावे अशीही त्यांची टीका होती. लव्ह जिहाद व करिना हिंदू हे मुद्दे आपल्या पक्षाच्या अग्रस्थानी असतील, असे ते म्हणाले होते. 5 जून 1998 रोजी जन्मलेले आदित्यनाथ हे 26व्या वर्षी खासदार झाले होते. त्यावेळी ते सर्वात तरुण खासदार ठरले. त्यानंतर ते गोरखपूर लोकसभा मतदारसंघातून 1998, 1999, 2004, 2009 व 2014 विजयी झाले. 2005 साली आदित्यनाथ यांनी ख्रिश्‍चनांचे धर्मांतर करुन त्यांना पुन्हा हिंदू धर्मात आणण्याची मोहिम हाती घेतली होती. उत्तरप्रदेशातील इटवा येथे 1800 ख्रिश्‍चनांचे त्यांनी एका मोठ्या समारंभात धर्मांतर करण्याचा कार्यक्रम वराच वादग्रस्त ठरला होता. 2007 साली मोहरमच्या मिरवणुकीच्या वेळी हिंदू-मुस्लिमांनांमधये तणाव निर्माण झाला होता. जिल्हादंडाधिकार्‍यांनी या ठिकाणी आदित्यनाथ यांना जाण्यास मनाई केली होती. परंतु हे झुगारुन ते तेथे गेल्याने तणावात भर पडली व दंगलीला निमित्त झाले. त्यावेळी शांततेचा भंग केल्याबद्दल आदित्यनाथ यांना अटक झाली होती. आदित्यनाथ यांच्या अशा अनेक बाबी नेहमीच वातातीत राहिल्या आहेत. शाहरुख खानबद्दल त्यांनी बोलताना असे म्हटले होते की, या देशातील जनतेने शाहरुखला अभिनेता बनविले आहे, त्यांनी जर त्याच्या चित्रपटांवर बहिष्कार टाकला तर त्याला रस्त्यावर यावे लागेल. त्यांचे हे विधान म्हणजे शाहरुखसाठी एक प्रकारची धमकीच होती. सूर्यनमस्कार प्रकरणी देखील त्यांनी असेच वादग्रस्त विधान केले होते. ज्यांना सूर्यनमस्कार घालावयाचा नाही, त्यांनी हा देश सोडून जावा या त्यांच्या विधानाने त्यांचे हसेच झाले होते. डिसेंबर 2006 साली आदित्यनाथ यांनी तीन दिवसांचे विराट हिंदू संमेलन आयोजित केले होते. त्याचवेळी लखनौमध्ये भाजपाच्या राष्ट्रीय कार्यकारणीची बैठक होती. 2007 साली झालेल्या निवडणुकीत आदित्यनाथ आणि भाजपामध्ये संघर्षाची ठिणगी उडाली होती. त्यांना कडव्या हिंदुत्वाच्या कार्यकर्त्यांना 100 जागा या भागात द्याव्यत अशी त्यांची मागणी होती. शेवटी या प्रकरणी राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाने हस्तक्षेप करुन भाजपाला आठ जागा आदित्यनाथ यांच्या समर्थकांना देण्यास भाग पाडले. मार्च 2010 साली महिला आरक्षणाच्या प्रकरणी त्यांनी भाजपाने काढलेला व्हिपही फेटाळून लावला व याच्या विरोधात मतदान केले. आदित्यनाथ हे राजपूत असून उत्तराखंडातील विद्यापीठातून विज्ञान शाखेचे पदवीधारक आहेत. त्यांची वाटचाल ही धर्मसत्तेकडून राजसत्तेकडे आता झाली आहे. आता त्यांना धर्मसत्ता व राजसत्ता यांची सरमिसळ करता येणार नाही. कारण तसे केल्यास तो राजसत्तेचा अपमान ठरेल. गुजरात दंगलीच्या वेळी तत्कालीन पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी यांनी त्यावेळचे गुजरातचे मुख्यमंत्री व आत्ताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी राजसत्तेचे पालन करण्याचा इशारा दिला होता. आपल्याकडे ज्यावेळी धर्मसत्ता व राजसत्ता यांची सरमिसळ झाली त्यावेळी अनेक समाजविघातक शक्तींनी देश खिळखिळा करण्याचा प्रयत्न केला असा इतिहास सांगतो. पंजाबमध्ये 80च्या दशकात ही सरमिसळ झाली होती व त्यात अतिरेकी शक्तींनी शिरकाव केला होता, याची आठवण या प्रसंगी येते. राजसत्ता व धर्मसत्ता या दोन्ही सत्ता समांतर चालू शकतात, मात्र परस्परांवर त्या अवलंबून राहिल्यास देशाचे नुकसान होऊ शकते. आता योगी आदित्यनाथ यांना देखील राजसत्ता राबविताना मोठी सर्कस करावी लागणार आहे. त्यांना राजसत्तेला प्राधान्य घ्यावेच लागेल. यासाठी त्यांनी यापूर्वी जी बेताल विधाने केली होती त्याला मुरड घालावी लागेल. अन्यथा घटनेचा तो अवमान ठरेल.
-----------------------------------------------------------------  

पुन्हा घोषणांचा पाऊस

रविवार दि. 19 मार्च 2017च्या पान 1 साठी- 
------------------------------------------------
पुन्हा घोषणांचा पाऊस
आज अर्थमंत्री सुधीर मुनगंटीवार यांनी सादर केलेल्य राज्याच्या अर्थसंकल्पावर एक नजर टाकल्यास केवळ घोषणांचा पाऊसच यात दिसतो. गेले आठवडाभर सर्व विरोधी पक्षांनी शेतकर्‍यांच्या कर्जमुक्तीचा मुद्दा विधीमंडळात जोरदारपणे लावून धरला आहे. मात्र ही मागणी मान्य करण्यास राज्य सरकार तयार नाही. काही ना काही तरी शब्दांचा खेळ करीत सरकार हा प्रश्‍न डावलीत आहे. मात्र विरोधकांनी शेतकर्‍यांच्या या महत्वाच्या प्रश्‍नावर या अर्थसंकल्पात सफाईतरित्या बगल दिली आहे. कर्जमुक्ती या त्यावरील उपाय नव्हे तर शेतकर्‍यांच्या सक्षमीकरणासाठी प्रयत्न करणार असे सरकारने कितीही ठासून सांगितले असले तरीही शेतकर्‍यांच्या सक्षमीकरणासाठी या अर्थसंकल्पात कोणतीही ठोस पावले उचलण्यात आलेली नाहीत. शिवसेनेने नेहमीप्रमाणे शेवटच्या क्षणी या प्रश्‍नी शेपूट घातले व अर्थसंकल्प एैकून घेण्याची घोषणा केली. मात्र विरोधकांनी अर्थसंकल्पाच्या सादर झालेल्या काळात शेवटपर्यंत घोषणा देऊन एक अनोखा निषेध नोंदविला. नोटाबंदीचा फटका बसून अपेक्षित उत्पन्नवाढीचे उद्दिष्ट गाठता न आल्याने वित्तीय तूट मर्यादेत ठेवण्यासाठी कसरत करतानाच सातव्या वेतन आयोगाचा मोठा आर्थिक बोजा पुढील आर्थिक वर्षांत पडणार आहे. पुढील आर्थिक वर्षांत वस्तू व सेवा कर (जी.एस.टी.) अंमलात येत असल्याने सरकारी तिजोरीवर ताण पडणार आहे, मात्र त्यासाठी कोणतेही नियोजन केलेले दिसत नाही. अर्थमंत्री सुधीर मुनगंटीवार यांनी शुक्रवारी विधानसभेत राज्याच्या 2016-17 च्या आर्थिक पाहणी अहवालात सलग दोन वर्षांच्या दुष्काळानंतर गेल्या वर्षी राज्यभरात झालेल्या दमदार पावसामुळे धान्य उत्पादनात मोठी वाढ झाल्याचे म्हटले होते. यंदा उसाच्या उत्पादनात 28 टक्क्यांची घट अपेक्षित असली तरी गेल्या वर्षीच्या तुलनेत तृणधान्य, कडधान्य आणि कापसाच्या उत्पादनात 80 ते 178 टक्यांपर्यंत विक्रमी वाढ होण्याची अपेक्षा आहे. परिणामी कृषी आणि कृषिपूरक उद्योगांमध्ये मागील वर्षांच्या तुलनेत तब्बल 12.5 टक्के वाढ अपेक्षित धरण्यात आल्याने शेती उद्योगाला खर्‍या अर्थाने अच्छे दिन येण्याचे संकेत राज्याच्या आर्थिक पाहणी अहवालात देण्यात आले होते. शेतकर्‍यांसाठी भरीव तरतूद करण्यात आल्याचे दिसत असले तरीही हा भ्रम ठरावा असे दिसते. अर्थसंकल्पावर यावेळी डिजिटल व्यवहारांची देखील छाप दिसत आहे. ग्रामपंचायतीपर्यंत डिजिटलायझेशन नेत असताना अगदोर सर्व खेड्यांना वीज पोहोचविली पाहिजे, हे लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे. या अर्थसंकल्पात नाविण्यपूर्ण एकही योजना नाही. सर्वसामान्य शेतकर्‍यांना खरोखरी दिलासा मिळेल व शहरी तसेच ग्रामीण भागातील गरीबांचे उत्पन्न उंचावेल अशी एकही तरतूद दिसत नाही. कोकमासाठी आता आणखी एक नवीन महामंडळ स्थापन करण्याचा निर्णय जाहीर झाला आहे. सध्याच्या योजनांतून व विविध योजनातून कोकणाचा विकास साध्य केला जाऊ शकत नाही का? आता अशा प्रकारचे महामंडळ स्थापन करुन सरकार आणकी प्रशासनावरील खर्च वाढविणार आहे. 100 टक्के कुटुंबांना गॅस सिलिंडर, अल्पसंख्याक नागरिकांच्या जीवनमानाचा दर्जा उंचाविण्यासाठी 332 कोटींची तरतूद, ओबीसी मंत्रालयासाठी 2384 कोटीं, राष्ट्रीय शहरी आरोग्य अभियानासाठी 211 कोटीं, स्वच्छ महाराष्ट्र अभियानासाठी 1605 कोटीं, व्याघ्र प्रकल्पांसाठी 80 कोटीं, पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठी महाइन्फ्रा, नगरपालिकांच्या विकासासाठी 1100 कोटीं, बंदर जोडणी प्रकल्पाला चालना देण्यासाठी 70 कोटी, मिहान विमानतळासाठी 100 कोटी, मुंबई आणि पुण्यातील मेट्रो प्रकल्पांसाठी 700 कोटीं, मुख्यमंत्री ग्राम सडक योजनेतंर्गत 1630 कोटीं, 3 रेल्वे प्रकल्पांसाठी 150 कोटींची तरतूद अशा घोषणा काही या राज्याला नवीन नाहीत. त्या प्रत्यक्षात कशा उतरणार त्याकडे लक्ष देणे नेहमीच गरजेचे असते. युती सरकारचा आज सादर झालेला हा तिसरा अर्थसंकल्प. गेल्या दोन वर्षात ज्या प्रमाणे शेतकर्‍यांच्या आत्महत्या रोखण्यासाठी सरकारने विविध योजना आखल्या. मात्र यानंतरही आत्महत्या वाढल्याच आहेत. याचे सर्वा त महत्वाचे कारण म्हणजे सरकारच्या अनेक योजना या कागदावरच राहिल्या आहेत. आता अर्थसंकल्पातही मागच्या दोन अर्थसंकल्पाप्रमाणेच यात देखील नाविष्यपूर्ण असे काहीच नाही. हा केवळ घोषणांचा पाऊसच आहे. यातून प्रत्यक्षात गरजवंतांना किती खरोखरीच लाभ मिळणार ते आपल्याला लवकरच दिसेलच.
-----------------------------------------------------

चंदू चव्हाणांची कहाणी...

सोमवार दि. 20 मार्च 2017च्या संपादकीय पानासाठी अग्रलेख 
------------------------------------------------
चंदू चव्हाणांची कहाणी...
पाकिस्तानवरील सर्जिकल स्ट्राईकनंतर देश जल्लोष करीत असताना भारतीय् सैनिक चंदू चव्हाण हे चुकून सीमा पार करुन गेले व तेथे पाकिस्तानच्या ताब्यात सापडले होते. त्यांच्या सुटकेसाठी भारत-पाकच्या अधिका़र्‍यांमध्ये चर्चेच्या अनेक फेर्‍या झडल्या. मात्र चर्चा काही यशस्वी होत नव्हती. त्यामुळे चंदू चव्हाण हे परतण्याची शक्यता जवळपास संपलीच होती. शेवटी पाकने चंदू चव्हाण यांना निर्दोष म्हणून जाहीर केले व भारताच्या हवाली केले. नुकताच त्यांच्याशी पत्रकारांनी संवाद साधला. त्याच्या बातम्या प्रसिध्द झाल्या आहेत. चंदू चव्हाण यांना पाकिस्तानात मिळालेली वागणूक, एकूणच भारताबद्दल त्यांच्या सैनिकांमध्ये असलेला व्देष हे जसे त्यांच्या मुलाखतीतीतून जसे पहायला मिळते तसेच आपले सैनिक किती लढावू बाण्याने संघर्ष करीत असतात हे देखील त्यांच्या मुलाखतीतून आढळते. चंदू चव्हाण 2012 मध्ये सैन्यात भरती झाले. सध्या ते 37 राष्ट्रीय रायफल्समध्ये तैनात आहेत. आई-वडीलांचे छत्र लहानपणीच हरवलेले. एक भाऊ व एक बहिण. भाऊ भूषण चव्हाण हे सुद्धा लष्करात आहेत. आई-वडिलांचे छत्र हरवलेल्या तिघा भावडांचे आजी-आजोबांनी (आईचे आई-वडील) पालन पोषण केले. शालेय शिक्षण घेत असताना परिस्थितीमुळे चहाच्या हॉटेलमधील कामापासून ते हमालीपर्यंतचे काम चव्हाण यांनी केले. पराकोटीच्या हालअपेष्टांनी कष्ट, दुःख सहन करण्याची ताकद दिली. सर्जिकल स्ट्राईकनंतर सीमेवरील ताण अभूतपूर्व वाढला असताना गस्तीची कामगिरी त्यांच्या पथकाकडे होती. 29 सप्टेंबर 2016 रोजी  सीमेवर गस्त घालत असताना चव्हाण नकळत पाकच्या हद्दीत पोहोचले होते. पाकिस्तानी सैनिकांनी ताब्यात घेतल्यानंतर चव्हाणांना एका कोठडीत डांबले. कोठडीत सतत भीषण मारहाण होत होती. अत्याचाराचा कोणताही प्रकार राहिला नव्हता. मारहाण करून कंटाळल्यानंतर पाकिस्तानी सैनिक कोठडीच्या बाहेर जात. भारताबद्दल, भारतीय नेत्यांबद्दल शिविगाळ चालायची. नको-नको ते बोलावं, यासाठी मारहाण व्हायची. पाकच्या अधिका़र्‍यांना समजलं, की चव्हाणांचा भाऊही भारतीय लष्करात आहे. खवळून त्यांनी दुस़र्‍या दिवशी बेदम मारहाण सुरू केली. काही काळाने तर मारहाण होत असताना समजतही नव्हतं. मारहाण करायची आणि नंतर इंजेक्शनं द्यायची, असं सुरू होतं. बेशुद्धावस्थेत वेदनाही नव्हत्या. शुद्धीवर आल्यानंतर कधीतरी रोटी आणि पाणी मिळे. काय खातो आहे, हे समजायचं नाही. मारहाण होत असतानाही भारत माता की जय...हेच शब्द त्यांच्या तोंडातून बाहेर पडत होते. मारहाणीनंतर शुद्धीवर आल्यानंतर अंधा़र्‍या कोठडीत काही समजत नव्हते. दिवस की रात्र...आठवडा की महिना झाला, काही-काही कळत नव्हते. बोलायला कोणी नव्हतं. कधी-कधी या छळापेक्षा देवानं आपल्याला मरण द्यावं, असे वाटायचं. एक-एक क्षण कित्येक वर्षांसारखा वाटायचा. पाकिस्तानचे सैनिक, चौकशी अधिकारी मारहाण करताना प्रश्‍नांचा भडिमार करत. परंतु, काहीच माहित नसल्याचे सांगायचो. काही विचारले की अहिराणी भाषेतून त्यांना उत्तरं द्यायचेे. सरकारनं केलेले प्रयत्न आणि देशवासीयांनी केलेल्या प्रार्थना यामुळंच माझी पाकिस्तानच्या नरकयातनांमधून सुटका झाली. अशक्य ते शक्य झालं. देवावर माझी श्रद्धा आहे. यामुळे देवाला माझं एकच मागणे आहे की, देवा माझी जशी पाकिस्तानमधून सुटका केली तशी तेथे बंदि असलेल्या प्रत्येक भारतीयाची सुटका व्हावी...मला माहित आहे, देव माझं गा़र्‍हााणं ऐकून इतरांचीही नक्कीच सुटका करेल.., चव्हाण गहिवरून बोलत. 29 सप्टेंबर 2016 नंतर थेट 21 जानेवारी 2017 चा सूर्य चव्हाणांना पाहायला मिळाला. तोपर्यंत त्यांचा केवळ अंधाराशीच सामना होता. एका कोठडीमधून दुसरीकडे घेऊन जाताना पाकिस्तानी सैनिक चव्हाणांवर काळा बुरखा चढवत. त्यामुळं प्रकाशाचा संबंध कधी आलाच नाही आणि कोठून कोठे नेत आहेत, हे सुद्धा समजले नाही. कधी सुटका होईल, याची पुसटशीही कल्पना नव्हती. गुंगीच्या इंजेक्शनामुळे वाघा सीमेवरून भारतात कधी परत आलो, हेदेखील समजले नाही. अमृतसरच्या रुग्णालयात उपचार सुरू झाल्यावरच समजले की भारतात परतलोय...मग खूप आनंद झाला...,सुटकेचा क्षण स्मृतीतून निसटलेले चव्हाण सांगतात. रुग्णालयातील उपचारानंतर भाऊ भूषण व आजोबांना आधी चव्हाण भेटले. दोघांना पाहून बांध फुटून मिठी मारून रडले. मिठी कितीतरी वेळ सोडवतच नव्हती. सतत रडत होतेे. पाकिस्तानच्या नरकयातनामधून सुटका व्हावी यासाठी कोट्यावधी देशवासियांनी प्रार्थना केली होती. संरक्षण राज्यमंत्री सुभाष भामरे सतत पाठपुरावा करत होते. माझ्या कुटुंबियांना दिलेला शब्द त्यांनी खरा करून दाखवला. भाऊ भूषण चव्हाण व अनेकांच्या आशिर्वाद कामी आले. प्रसारमाध्यमांनीही शेवटपर्यंत विषय लावून धरला होता. भारतात आणण्यासाठी परराष्ट्र मंत्रालय आणि संरक्षण मंत्रालयाकडून सातत्याने प्रयत्न केले जात होते. अगदी आंतरराष्ट्रीय स्तरावरूनही मायदेशी आणण्यासाठी भारताकडून प्रयत्न केले जात होते. मला ही माहिती सुटकेनंतर समजली...माझ्या सुटकेसाठी प्रयत्न करणा़र्‍या प्रत्येकाचे आभार मानतो,असं चव्हाण कृतज्ञतापूर्वक सांगतात. चंदू चव्हाण यंनी आपल्या जीवाची बाजी लढविली. सुदैव होते म्हणूनच ते केवळ मायदेशी परतले. अन्यथा असे अनेक भारतीय पाकिस्तानच्या जेलमध्ये सडत पडले आहेत. अनेकदा त्यांची चूकही नसते. रस्ता चूकून अथवा काही तरी कारणाने भरकटलेले अनेक नागरिक आज पाकिस्तानच्या ताब्यात आहेत. त्यांची सुखरुप सुटका व्हावी यासाठी भारतीय विदेश कार्यालय सतत प्रयत्नशील असतेच मात्र त्यात ते यशस्वी होतातच असे नाही. चंदू चव्हाण सुदैवाने परतले. मात्र त्यांनी सांगितलेला तेथील अनुभव फारच विदारक आहे. त्यावरुन भारत-पाक यांच्यातील संबंध सुधारण्याची काही शक्यता नजिकच्या काळात तरी अजिबात दिसत नाही.
------------------------------------------------------------
रविवार दि. 19 मार्च 2017 च्या मोहोरसाठी लेख -- 
------------------------------------------------
उत्तरप्रदेशातील निकालाचा अर्थ
--------------------------------------------
एन्ट्रो- निवडणुकीचे निकाल पाहता बिगरयादव ओबीसी समाज हा मोदींच्या बाजूने उभा राहिला. भाजपमध्ये ब्राह्मण-ब्राह्मणेत्तर असा संघर्ष सुरू आहे. मोदी हे ब्राह्मणेत्तरांचे नेतृत्व करीत आहेत. मोदींचा ओबीसी चेहरा बहुजन समाजाने स्वीकारला. त्यामुळे भाजपला मोठे यश मिळाले. कॉग्रेसला असे वाटले की एकेकाळी भाजपाला विजयाच्या दारात नेणारे तसेच बिहारमधील नितीश-लालू यांचा प्रयोग यशस्वी करणारे प्रशांत किशोर यांना आपण आपल्या कंपूत घेेतले की विजय आपलाच आहे. मात्र असा प्रकारे केवळ प्रशांत किशोर हे विजयश्री खेचून देऊ शकत नाहीत. त्यासाठी त्यांच्या पाठीशी जसे विविध डावपेच आखत पक्ष संघटना राबवावी लागते. कॉग्रेस उत्तरप्रदेशात अतिशय दुबळी झाली आहे. ज्या पक्षाला एकेकाळी तेथील ब्राह्मण, दलित, मुस्लिम एकगठ्ठा मते मिळत होती व या मतांची मक्तेदारी आपलीच आहे असे त्यांना वाटत होते, त्यातील बहुतांशी मते आता भाजपाच्या पदरात पडली आहेत. दलित-ब्राह्मण-मुस्लिम यांची मोट बांधून एकदा यशस्वी झालेल्य मायावतीही यवेळी का प्रभावहीन झाल्या, असा सवाल उपस्थित होतो. यामगचे एक महत्वाचे कारण म्हणजे लोकांना यावेळी बदल पाहिजे होता व समाजवादी पक्ष, कॉग्रेस किंवा बहुजन समाज पक्ष यांच्यापेक्षा कोणीतरी आपल्याला वेगळा पक्ष पाहिजे असे वाटत होते...
---------------------------------------------------------
देशातील सर्वात मोठे राज्य असलेल्या उत्तरप्रदेशाचे निकाल भाजपाच्या बाजूने लागले आणि विरोधकांना अनपेक्षित असे धक्के बसले. अर्थात तसे धक्के बसणे स्वाभाविकच होते. भाजपाने आखलेली रणणिती पूर्णपणे यशस्वी ठरली. निवडणुका जिंकणे हे एक तंत्र आहे. यापूर्वी कॉग्रेसला ते फार यशस्वीरित्या जमले होते. आता त्या पावलावर पावले ठेवून भाजपाने यात बाजी मारली असेच म्हणता येईल. उत्तरप्रदेशमध्ये जेवढी जातीची समीकरणे प्रभावी ठरतात त्याचप्रमाणे तेथील प्रश्‍न देखील आक्रमकपणेे मांडणे गरजेचे हाते. मोदींनी हेच नेमके केले. जनतेच्या मनातील नस त्यांनी अगदी जोखली आणि आपले प्रचारतंत्र अवलंबिले. कॉग्रेसला असे वाटले की एकेकाळी भाजपाला विजयाच्या दारात नेणारे तसेच बिहारमधील नितीश-लालू यांचा प्रयोग यशस्वी करणारे प्रशांत किशोर यांना आपण आपल्या कंपत गेतले की विजय आपलाच आहे. मात्र असा प्रकारे केवळ प्रसांत किशोर हे विजयश्री खेचून देऊ शकत नाहीत. त्यासाठी त्यांच्या पाठीशी जसे विविध डावपेच आखत पक्ष संघटना राबवावी लागते. कॉग्रेस उत्तरप्रदेशात अतिशय दुबळी झाली आहे. ज्या पक्षाला एकेकाळी तेथील ब्राह्मण, दलित, मुस्लिम एकगठ्ठा मते मिळत होती व या मतांची मक्तेदारी आपलीच आहे असे त्यांना वाटत होते, त्यातील बहुतांशी मते आता भाजपाच्या पदरात पडली आहेत. दलित-ब्राह्मण-मुस्लिम यांची मोट बांधून एकदा यशस्वी झालेल्य मायावतीही यवेळी का प्रभावहीन झाल्या, असा सवाल उपस्थित होतो. यामगचे एक महत्वाचे कारण म्हणजे लोकांना यावेळी बदल पाहिजे होता व समाजवादी पक्ष, कॉग्रेस किंवा बहुजन समाज पक्ष यांच्यापेक्षा कोणीतरी आपल्याला वेगळा पक्ष पाहिजे असे वाटत होते. कारण गेल्या 15 वर्षात त्यांनी या सर्वांनाच सत्तेत वाटेकरी करुन फारसे काही हत नाही हे पाहिले होते. अर्तात पंधरा वर्षापूर्वी भाजपाही येथे सत्तेत होता. त्यावेळी श्रीरामाचा जप करुन त्यांनी सत्ता काबीज केली होती. त्यांनी फारसे काही न केल्याने त्यांनाही जनतेने घरी बसविले. आता पुन्हा त्यांना संधी दिली आहे. मात्र यावेळी त्यांना विकासाच्या मुद्यावर सत्तेत बसविले आहे, हे विसरता कामा नये. समाजवादी पक्षाचे नेते व माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांची लोकप्रियता कायम होती मात्र त्यांना ती मते मिळविण्यास मदतकारक ठरली नाहीत. त्यात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी बाजी मारली. दलित-ओबीसींच्या जनाधारावर उत्तर प्रदेशाच्या राजकारणावर मक्तेदारी सांगणार्‍या बहुजन समाज पक्षाच्या सर्वेसर्वा मायावती, समाजवादी पक्षाचे संस्थापक मुलायमसिंह आणि मावळते मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे नेतृत्व पराभूत झाले. भाजपने गेल्या वर्षां-दोन वर्षांपासून दलित व ओबीसींना आपलेसे करण्यास आखलेल्या रणनीतीला यश मिळाले. उत्तर प्रदेशातील राजकारण हे विकासाच्या मुद्दयां बरोबरच जातींच्या अस्मितेभोवती फिरणारे आहे. त्यानुसार जातींच्या ध्रुवीकरणातून सत्ता हस्तगत करण्याचे राजकारण यशस्वी होते, असा आजवरचा इतिहास आहे. बसपचे संस्थापक कांशीराम यांनी उत्तर प्रदेशात फुले-शाहू-आंबेडकरांचा नारा देऊन बहुजनवादी राजकारणाची महूर्तमेढ रोवली. मायावती व मुलायमसिंह किंवा अखिलेश यादव यांची जातीय समीकरणे विस्कटून ती आपल्याकडे वळविण्यात भाजपची खेळी यशस्वी झाली. दलितांमधील लहान जातींना एकत्र करून कांशीराम यांनी बसपची उभारणी केली. आज तेथे दलितांची 21 टक्के लोकसंख्या आहे, परंतु मायावती यांना ती मतपेढी टिकविता आली नाही. यावेळी तर बसपाने 100 हून जास्त जागा मुस्लिमांसाठी सोडल्या होत्या. मात्र हा मायावतींचा प्रयोग पूर्णपणे फसला. आता याच मायावती मतदान यंत्रातील घोटाळ्यांमुळे भाजपाचा विजय झाला असे म्हणत आहेत. परंतु हे आरोप म्हणजे पराभवानंतरचे आलेली उद्दीगनता आहे. उत्तर प्रदेशात दलित-ओबीसींची यांची एकत्रित 51 टक्के लोकसंख्या आहे. दलित समाज हा बसपचा कट्टर मतदार आहे, अशी ठाम समजूत होती. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघांच्या नेत्यांच्या आरक्षणविरोधी वक्तव्यामुळे दलित व ओबीसी समाज भाजपच्या विरोधात होता. दलित समाजाला आपलेसे करण्यासाठी भाजपने धम्म चेतना यात्रा काढली होती. बसपनेही दलित, मुस्लीम, ठाकूर, ब्राह्मण उमेदवार दिले असतानाही भाजपलाच एवढे मोठे यश कसे मिळाले, याचे विश्‍वेषण आता विरोधकांनी करण्याची वेळ आली आहे. भाजपाने राज्यातील प्रत्येक पक्षाच्या पारंपारिक मतदार पेढीला धक्का दिला. जनतेच्या अपेक्षा आता वाढल्या आहेत. लोकांना गृहीत धरुन कोणालाही चालता येणार नाही, असाच याचा अर्थ आहे. निवडणुकीचे निकाल पाहता बिगरयादव ओबीसी समाज हा मोदींच्या बाजूने उभा राहिला. भाजपमध्ये ब्राह्मण-ब्राह्मणेत्तर असा संघर्ष सुरू आहे. मोदी हे ब्राह्मणेत्तरांचे नेतृत्व करीत आहेत. मोदींचा ओबीसी चेहरा बहुजन समाजाने स्वीकारला. त्यामुळे भाजपला मोठे यश मिळाले.
उत्तर प्रदेश भाजपचे प्रदेश संघटनमंत्री सुनील बन्सल हे आहेत. उत्तरप्रदेशात अविश्‍वसनीय विजय नरेंद्र मोदी-अमित शहा यांच्या भाजपने मिळविला आहे, त्याचा पडद्यामागचा शिल्पकार सुनिल बन्सल असल्याचे बोलले जाते. 2014मध्ये शहांनी जशी केवळ अविश्‍वसनीय कामगिरी (लोकसभेच्या 80 पैकी 73 जागा) केली होती, तशीच 403पैकी 324 जागांची कामगिरी विधानसभेमध्ये करणार्‍या कोअर टीमममधील सर्वाधिक प्रभावी नाव बन्सल हे आहे. बन्सल हे मूळचे राजस्थानचे आहेत. अभाविपचे ते पूर्णवेळ कार्यकर्ते. दिल्ली विद्यापीठामध्ये वारंवार हरणार्‍या विद्यार्थी परिषदेच्या विजयाचा सिलसिला सुरू करणारे बन्सल यांना शहांनी हेरले आणि आपल्यासोबत 2014च्या तयारीसाठी घेतले. पुढे शहा राष्ट्रीय अध्यक्ष बनले आणि मग उत्तर प्रदेशच्या रणनीती अंमलबजावणीची जबाबदारी बन्सल आणि राज्य प्रभारी ओम प्रकाश माथूर यांच्याकडे सोपविली गेली. गेली अडीच वर्षे माथूर आणि बन्सल ही जोडगोळी उत्तर प्रदेशात प्रयत्नांची पराकाष्ठा करीत होती आणि त्याला जबरदस्त यश मिळाले. त्यांचे संघटनकौशल्य वादातीत आहे. वक्तृत्व प्रभावी आहे, पण जीभ बोचरी आहे. त्यांचे रोखठोक बोलणे अनेकांना डाचते, असे बोलले जाते. आज विजयाचे शिल्पकार म्हणून पक्षात त्यांचे वजन वाढले आहे. अर्थात केवळ एका व्यक्तीवर निवडणूक जिंकता येत नाही. त्यासाठी पक्ष संघटनही मजबूत लागते. निवडणुकीची स्ट्रेटीजी लागते. त्यात भाजपा यसस्वी ठरला हे वास्तव कुणालाच नाकारता येणार नाही.
----------------------------------------------------------------------------