Tuesday, 17 October 2017

फटाक्यांपासून मुक्ती?

बुधवार दि. 18 ऑक्टोबर 2017 च्या अंकासाठी अग्रलेख 
------------------------------------------------
फटाक्यांपासून मुक्ती?
देशाची राजधानी असलेल्या दिल्लीत 2016 पासून फटाके विक्रीला बंदी लागू झाली होती. या फटाके बंदीवर मंगळवारी सुप्रीम कोर्टाने हा निर्णय कायम राहण्याचा निर्णय दिला आहे. फटाक्यांमुळे हवेत प्रदूषणाची पातळी वाढत असल्यामुळे सुप्रीम कोर्टाने हा निर्णय दिला. दिल्लीपाठोपाठ महाराष्ट्रातही फटाके विक्रीवर बंदी घालण्याची मागणी केली जात आहे. या पार्श्‍वभूमीवर पर्यावरणमंत्री रामदास कदम यांनी फटाकेविक्री बंदीबाबत मुख्यमंत्री देवेंद्र जनतेलाच याचा शेतकर्‍यांनाच याचा फायदा होईल, असेही त्यांनी म्हटले आहे. मात्र, ही बंदी लागू होण्यापूर्वीच त्यावरुन महाराष्ट्रात विरोधाचे राजकीय फटाके फुटू लागले होते. फटाक्यांमुळे वायू आणि ध्वनीप्रदूषण मोठ्या प्रमाणात होते. यासाठी विद्यार्थ्यांमध्ये जनजागृती करण्यासाठी राज्याच्या पर्यावरण विभागाने हे अभियान राबविले. यंदा अगदी थेट बंदी नाही घातली तरीही जनतेची त्यादृष्टीने मानसिकता तयार करण्यास सरकारने सुरुवात केली आहे. आपल्याकडील प्रदूषणाचे प्रमाण पाहता व त्यामुळे होणार्‍या रोगात झपाट्याने वाढ होत असल्याने फटाक्यांवर बंदी घालणे योग्य ठरणार आहे. मात्र केऴल हिंदूंच्याच सणावर असा प्रकारच्या मर्यादा येतात, असे सांगून लोकांची दिशाभूल काही राजकीय पक्ष करीत आहेत. हे चुकीचे आहे. इकडे कोणत्याही धर्माचा प्रश्‍न नाही. कोणत्याही धर्माच्या कार्यक्रमात जर अशा प्रकारे दाट वस्तींच्या भागात जर फटाके फोडले जाणार असतील तर त्यावर बंदी ही घातलीच गेली पाहिजे. कारण अशा प्रकारे दाट वस्तीत फटाके फोडणे शरीराला घातक आहेत. त्यातून बाहेर पडणारे विषारी वायू जड असल्याने धूर वरच्या दिशेला जात नाही तर खालच्या बाजूलाच राहातात. हा धूर श्‍वासातून शरीरात जातो. त्यातून माणसांना आजार जडतात. या धुरामुळे दम्यासारखे आजार उद्दभवतात. धुरामुळे प्राणवायूचे प्रमाणही कमी झालेले असते. त्यामुळे दम्याचा रुग्ण गुदमरतो. त्यामुळे ज्या भागात लोकसंख्येची घनता जास्त त्या ठिकाणी फटाके उडवण्यावर बंदी आवश्यक आहे. दिवाळीत फटाके दोन दिवस फोडण्यास परवानगी दिली तरी दोन दिवसांच्या काळात मोठ्या प्रमाणावर फटाके फोडले जातात. त्यासाठी आवाजावर कोणाचेही नियंत्रण नसते. फटाक्यांच्या आवाजाची नोंद ठेवण्यासाठी डेसिबल मीटरची पोलिसांकडे गरज आहे. पण यासाठी कायदा किंवा शिक्षा करण्यापेक्षा लोकांमध्ये जागृती निर्माण करण्याची गरज आहे. शिक्षा, दंड करण्यापेक्षा फटाक्यांवर बंदी घालणे योग्य राहील. रात्री दहाच्यानंतर फटाके फोडण्यास बंदी तर आवश्यकच आहे.फटाक्यांचा 125 डेसिबलपेक्षा जास्त आवाज होऊ नय, याची दक्षता घेण्याची गरज आहे. मात्र अचानक मोठा आवाज कानावर पडल्याने कोणताही माणूस दचकतो. ज्यांना हृदयरोग आहे अशांना तर मोठा आवाज घातकच ठरतो. त्यातून एखाद्याचा मृत्यू ओढवू शकतो. असेही म्हटले जाते की, फटाक्याच्या उद्योगात अनेकांचे रोजगार अडकलेले आहेत. त्यामुळे या रोजगारांवर गदा येईल. परंतु अशा प्रकारे मनुष्यास हानी पोहोचविणारे उद्योग आपल्याला रोजगार देऊनही काय कामाचे? तामीळनाडूतील शिवकाशी येथून संपूर्ण देशात फटाके विकले जातात. येथील उत्पादन देखील मोठ्या प्रमाणात होते. 90-95 टक्के फटाक्यांच्या व्यापारावर शिवकाशीचेच प्रभुत्व आहे. शिवकाशीतील तब्बल पाच लाख कुटुंबे या व्यवसायात आहेत. फटाके तयार करणे हा मुख्य उद्योग असला तरी फटाके ठेवण्यासाठीचे बॉक्स तयार करणे, बॉक्सवर चित्र छापणे असे परस्परपूरक उद्योगही येथे आहेत. या भागात तब्बल 150 ते 200 प्रिंटींग प्रेस आहेत. पूर्वी या व्यवसायात मोठ्या प्रमाणावर बालकामगार काम करायचे. पण बालकामगारांना बंदी घालण्यात आल्यानंतर या मुलांचे प्रमाण जवळपास शून्यावर आले आहे. आता मात्र फटाके तयार करण्यासाठी आता अत्याधुनिक यंत्रे वापरली जातात. पावसाळ्याचा मोसम सोडला तर फटाके तयार करण्याचे काम अविरतपणे सुरू असते. शिवकाशीतील फटाक्यांची वार्षिक उलाढाल 500 कोटींच्या आसपास असावी असा अंदाज आहे. मुंबईसारख्या मोठ्या बाजारपेठेतही होलसेले विक्रेते प्रामुख्याने शिवकाशीहूनच माल घेतात. होलसेल विक्रेत्यांची मुंबईत 200 दुकाने आहेत. त्यानंतर किरकोळ विक्रेते आणि मग एकदम स्थानिक पातळवरील स्टॉल अशी ही मोठी साखळी आहे. फटाक्याचे उत्पादन ते विक्री होईपर्ंयत प्रत्यक्ष सुमारे दहा हजार लोकांना यातून रोजगार मिळतो. मुंबईतील फटाक्यांची आर्थिक उलाढाल सुमारे चार कोटी रुपयांची आहे. दरवर्षी या फटाक्यांच्या किमंतीत दहा ते वीस टक्के वाढ होते. देशातील या फटक्यांना चीनी फटाक्यांची स्पर्धा आता करावी लागते. मात्र मोठ्या प्रमाणावर चिनी फटाके दिसत नाहीत. चीनमध्ये स्थायिक झालेले काही भारतीय व्यापारी तेथून चोरी-छुपे माल पाठवतात. हा माल नंतर स्थानिक बाजारपेठेत जातो. आपण फटाक्यांचे प्रदूषण हे मोजकेच दिवस असते, मग त्याला विरोध का करावयाचा, असाही सवाल केला जातो. मात्र एक बाब लक्षात घेतली पाहिजे की, प्रदूषण हे एक दिवसांचे असो किंवा कायमचे, शेवटी आपल्याला प्रदूषण नको व त्यातून होणारी हानी टाळली पाहिजे, असा दृष्टीकोन ठेवला पाहिजे. आपल्याकडे विविध रासायनिक कंपन्यांतून प्रदूषण होत असते, मोटारींच्या धुराचे प्रदूषण होते त्यात आता फटाक्यांचे प्रदूषण. म्हणजे आपल्याकडे अशा प्रकारे प्रदूषण वाढत जाते. त्यातल्या त्यात आपण आपल्या जगण्याला शिस्त लावून प्रदूषण किती कमी करता येईल याचा विचार केला पाहिजे. यात आपले हित नाही तर भावी पिढीचे हित रक्षण करण्याचा मुद्दा आहे.
---------------------------------------------------------

घोडेबाजार सुरु आहे...

मंगळवार दि. 17 ऑक्टोबर 2017 च्या अंकासाठी अग्रलेख 
------------------------------------------------
घोडेबाजार सुरु आहे...
मुंबई महानगरपालिकेतील मनसेच्या सातपैकी सहा नगरसेवकांनी शिवसेनेचे शिवबंधन मनगटी लावल्याने सर्वांनाच आश्‍चर्य वाटले आहे. त्यामुळे आता मनसेचा देशाच्या आर्थिक राजधानीतील महानगरपालिकेत आता एकमेव शिलेदार शिल्लक राहिला आहे. पक्षांतर बंदी कायद्यानुसार, दोन-तृतियांश पेक्षा जास्त सदस्य फुटल्यास त्यांच्यावर कोणतीही कारवाई करता येत नाही. त्यामुळे या सहा नगरसेवकांचा शिवसेनेतील प्रवेश सुकर झाला आहे. भांडूप येथील कॉँग्रेसच्या दिवंगत नगरसेविका प्रमिला पाटील यांच्या सून जागृती पाटील यांना भाजपाने तिकीट दिले होते. त्यामुळे भाजपाला एक जागा वाढविता आली असताना शिवसेनेने सहा नगरसेवक आपल्या गोटात घेऊन सर्वात मोठा धक्का भाजपाला दिला आहे. अशा प्रकारे निवडणूक संपल्यावर जेमतेम आठ महिन्यातच मुंबईत घोडेबाजार जोरात सुरु झाला आहे. खरे तर भाजपा काही नगरसेवक फोडून शिवसेनेवर बाजी मारण्याच्या प्रयत्नात होती. परंतु आता फासे भाजपाच्या विरोधात गेल्या महिन्याभरात पडू लागले आहेत. त्यामुळे राज्यात सत्ता असतानाही भाजपाला नगरसेवक फोडून शिवसेनेवर कुरघोडी करता आलेली नाही. आजवर गेल्या तीन वर्षात भाजपाने सर्वच राजकीय पक्षांची फोडाफोडी करुन आपला किल्ला मजबूत केला. त्याचा आधार हा घोडेबाजारच होता, हे सत्य काही लपून राहाणारे नाही. आपला तो बाब्या आणि दुसर्‍याचा तो... ही म्हण यासाठी योग्य ठरावी. केंद्रापासून ते ग्रामपंचायतीपर्यंत भाजपाने आपल्या पक्षाचा विस्तार हा अशाच प्रकारे केला आहे, हे जनतेपुढे आहेत. तत्वासाठी पक्ष सोडण्याचे दिवस आता संपले आहेत. आता पक्ष हे स्वार्थासाठी आणि सत्ता मिळविण्यासाठी सोडले जातात. त्याचा पाया हा आर्थिक लाभ हाच असतो. अर्थात या घोडेबाजाराचा वापर ज्यांच्याकडे आर्थिक ताकद आहे ते सर्व पक्ष करीत आले आहेत. राजकारणात याची सुरुवात कॉँग्रेसने केली व भाजपा आता त्यांचीच गादी चालवित आहे. भाजपा ही एक प्रकारची भगवी कॉँग्रसेच आहे असे म्हटल्यास काही वावगे ठरणार नाही. आता शिवसेनाही यात काही कमी नाही हे त्यांनी दाखवून दिले आहे. या हालचालींमुळे मनसे आता हळूहळू संकुचित पावला आहे. त्यांच्या लोकप्रतिनिधींचा विचार करता एक आमदार व एक नगरसेवक अशी दयनीय अवस्था झाली आहे. कदाचित मनसेने आपले दुकान गुंडाळण्याची वेळ आली आहे का, असाही प्रश्‍न पडावा. परंतु अशा प्रकारचे राजकीयमॉल बंद होत नसतात. भारतीय राजकारणात त्यांना कधीही उभारी येऊ शकते आणि त्याच आशेवर अनेक पक्ष वर्षानुवर्षे जगत असतात. खरे तर मनसे व शिवसेना यांच्यात वैचारिक भिन्नता अशी काहीच नाही. दोघांचे श्रध्दास्थान एकच आहेत. विचार एकच आहेत. मनसेची स्थापना ही केवळ राज ठाकरे यांच्या राजकीय इर्षेपोटी झालेली आहे. राज ठाकरे यांच्या भाषणाला लोक गर्दी करतात पण मते देत नाहीत. त्यांचे नकला असलेले भाषण लोकांना आवडते. मात्र यांच्या हातात सत्ता द्यावी असे नेतृत्व नाही असे मतदारांना वाटते. आज शिवसेनेकडे मुंबईसारखी सर्वात मोठे उत्पन्न असलेली महानगरपालिका ताब्यात आहे. त्यामुळे त्यांच्याकडे नगरसेवक आकर्षित होणे स्वाभाविक आहे. त्याचबरोबर प्रत्येक नगरसेवकांना फुटण्यासाठी तीन कोटी रुपये दिल्याचा आरोप आहे. अर्थात अशा प्रकारचे आरोप काही सिध्द करता येत नाहीत. परंतु काही ना काही तरी व्यवहार झाल्याशिवाय नगरसेवक येणार नाहीत हे देखील तेवढेच सत्य आहे. आता भाजपा शिवसेनेच्यावर करघोडी करण्यासाठी सज्ज झाला आहे अशा बातम्या पेरल्या गेल्या आहेत. कॉँग्रेसमधून भाजपाच्या गोटात गेलेल्या एका माजी आमदारांना कॉँग्रेस व राष्ट्रवादीचे आमदार फोडण्याची जबाबदारी देण्यात आली आहे असे समजते. सध्या कॉँग्रेसचे 30 व राष्ट्रवादीचे 9 नगरसेवक आहेत. यातून काहींना फोडून त्यांचा वेगळा गट करणे किंवा थेट भाजपात सामिल करण्याचा बेत रचला जात आहे. सध्या सत्ता असल्यने घोडेबाजारात भाजपा आघाडी मारु शकतो. मात्र किती नगरसेवक फुटतील ते आताच सांगणे कठीण आहे. कदाचित भाजपाला हे जमणार देखील नाही. केवळ पैसा टाकूनच सर्व कामे होतात असे नाही. अर्थात अशा प्रकरणात लोकांमध्ये जी बदनामी होते ती लोकप्रतीनिधींना पुढील निवडणुकीत महागही पडू शकते. मुंबईतील मतदार हा सुशिक्षीत आहे. आपण ज्याला विनडून देतो त्याच्यावर त्याचे पूर्ण लक्ष असते. त्यामुळे मुंबईत एखाद्या नगरसेवकाचा बालेकिल्ला आहे असे सांगता येत नाही. जर एखाद्याचा बालेकिल्ला असेलच तर तो त्याच्या कामावर असतो. घरोघरी संपर्क असणे व लोकांची कामे करणे यातून तो लोकांत प्रिय होतो असा अनुभव आहे. शिवसेनेचे असे अनेक नगरसेवक यामुळेच लोकप्रिय आहेत. मात्र शिवसेनेने सध्या तरी भाजपाच्यावर कुरघोडी करण्यात यश मिळविले आहे. पुढे भाजपा आणखी फोडाफोडी करुन त्यांच्यावर बाजी मारेलही. मात्र अशा प्रकारच्या घोडेबाजाराला जनता माफ करणार नाही. त्याचबरोबर आता पक्षांतरबंदी कायद्यात सुधारणा करण्याची वेळ आली आहे. सध्याच्या नियमानुसार दोन-तृतियांश सदस्य फुटले तर पक्षांतरबंदी कायदा लागू होत नाही. मात्र आता या कायद्यात बदल करुन एकाही सदस्याने पक्ष सोडला तरीही त्याला पुन्हा निवडून यावे लागेल असा कायदा करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली आहे. कारण जनता ज्या पक्षाचा उमेदवार म्हणून मतदान करते त्याने तो पक्ष सोडल्यास त्या मतदारांशी केलेली प्रतारणा ठरते. यासाठी पुन्हा निवडणूक लढवून निवडून येणे हाच एक उपाय आहे व यामुळे हा घोडेबाजार थांबू शकेल.
--------------------------------------------------------

शेतीपुरक व्यवसाय आवश्यक

सोमवार दि. 16 ऑक्टोबर 2017 च्या अंकासाठी अग्रलेख 
------------------------------------------------
शेतीपुरक व्यवसाय आवश्यक
यंदा कोकणात अपेक्षेप्रमाणे चांगला पाऊस झाला आहे. अजूनही परतीचा पाऊस काही थांबलेला नाही. आता जर आणखी पाऊस पडला तर उभी पीके आडवी होण्याचा धोका आहे. मात्र पावसाची सरासरी संपूर्ण राज्यात कोकणात चांगली आहे. त्यामुळे यंदा कोकणात भाताचे उत्पादन विक्रमी आल्यास आश्‍चर्य वाटायला नको. कोकणात त्याचबरोबर नारळ, काजू, आंबे, फोफळी यांचे उत्पादन हे शेतकरी घेतच असतो. मात्र केवळ या पिकांवर अवलंबून न राहात आता शेतीपुरक जोड धंद्यावर लक्ष केंद्रीत केले पाहिजे. कारण केवळ एकाच प्रकारच्या शेतीवर लक्ष केंद्रीत करण्यापेक्षा त्याला पुरक जोड धंदा दिल्यास शेतकरी स्वावलंबी होऊ शकतो. यातून त्याचे उत्पन्नही वाढू शकतो. यसाठी कोकणात शेळीपालन, दूध उत्पादन, मत्सोद्योग हे जोड धंदे म्हणून विकसीत झाले पाहिजेत. सध्या महाराष्ट्रातील शेतकरी सर्व बाजूने संकटात सापडला आहे. हुकमी पीक व हमखास नगदी उत्पन्न यापासून दूर चालला आहे. शेतीचा उद्योग दिवसेंदिवस बेभरवशाचा होत चालला आहे. कोकणातील शेतकरी आज आपल्या जमा खर्चाची मेळ घालून काम करीत असला तरीही त्याने पर्यायी व्यवस्था आत्तापासून करण्याची आवश्यकता आहे. राज्यातील शेतकर्‍यांच्या आत्महत्या वाढत आहेत. कोकणात शेतकर्‍यांच्या आत्महत्या न होण्यामागे बरीच कारणे असली तरीही त्याने शांतपणे हातावर हात ठेवून बसण्यात काहीच अर्थ नाही. पशुपालन, शेळी-मेंढी-कोंबडी-मासे पालन याकडे गांभीर्याने पाहिले तरच शेतकरी भविष्यात जगेल. मासे उत्पादनामध्ये आंध्र प्रदेश देशात आघाडीवर आहे. या राज्यातील धोरणे त्यास पूरक आहेत. आपल्यला एवढा मोठा समुद्रकिनारा लाभला असला तरीही आपण मत्स्योत्पादन आपण एक व्यवसाय म्हणून अजूनही करीत नाही. ज्याप्रमाणे  अनेकांना रोजगार देणारे ठरु शकते. आपल्याला लहान कोळी बांधवांचा व्यवसाय जपायचा आहे तसेच मोठा व्यवसाय खोल समुद्रात जाऊन करायचा आहे. त्याच्या जोडीला कृत्रीम तळ्यातील मत्स्योपादन देखील शेतकर्‍यांना चांगले उत्पन्न देऊ शकते. तिलापीया माशांचे उत्पादन केले तर 7 ते 8 महिन्यांमध्ये 10 लाख रुपये प्रति एकरी उत्पन्न मिळू शकते. चालू वर्षी 250 कोटींची तरतुद पशुसंवर्धन, मत्स्य व्यवसाय व दुग्धव्यवसायासाठी आहे. उर्वरित 125 कोटींपैकी पशुसंवर्धन विभागाकडे फक्त 60 कोटी रुपये वर्ग झाले आहेत, तर पशुसंवर्धन, दुग्ध विकास, मत्स्य व्यवसाय आयुक्तांनी काय निर्णय घ्यावे व राज्याचे काय नियोजन करावे, हा मोठा प्रश्‍न आहे.
कृषीपूरक व्यवसायामध्ये 50 टक्के भाग उत्पन्नाचा आहे. शेळीपालन हे शेतकर्‍यासाठी एक चांगले उत्पन्न देणारे ठरु शकते. कोकण कृषी विद्यापीठाने कोकणातील हवामानाला पुरक अशी शेळीची जात तयार केली आहे. ही शेळी चांगले उत्पन्न देते. महाराष्ट्रात शेळ्यांची संख्या वाढली तर त्यांच्या दुधापासून चीज उत्पादन करणारे आपले राज्य म्हणून जगात नावारूपास येईल. शेतकर्‍यांना त्यांच्या पायावर उभे करायचे असेल तर त्यांना अशा प्रकारचे जोड धंदे उपलब्ध करुन दिले पाहिजेत. त्यासाठी शेतकर्‍यांचे समूह स्थान केले पाहिजेत. यातून त्यांची क्रयशक्ती वाढू शकते. कोकणात नारळ, काजू, आंबा यांचे उत्पादन कसे वाढेल हे पाहिले पाहिजे. त्यासाठी केरळने केलेल्या प्रयोगांकडे आपल्याला पहावे लागेल. खरे तर सुरुवातीला कोकणातील नारळ व काजू हे देशात सर्वत्र लोकप्रिय होते. मात्र आता केरळने आपल्यावर बाजी मारली आहे. त्यांनी त्यासाठी नारळासाठी स्वतंत्र महामंडळ स्थापन करुन शेतकर्यांना विशेष प्रशिक्षण दिले. किडीचा प्रतिकार करणार्‍या कही नवीन नाराळाच्या जाती शोधून काढल्या. यातून उत्पादन वाढले. काजूचे देखील तसेच आहे. काजूच्या विविध जाती शोधून शेतकर्‍यांना उत्पादन वाढवून दिले. यासाटी आपल्याकडील कृषी विद्यापीठांनी अनेक प्रयत्न केले आहेत. मात्र याचा प्रसार व प्रचार अजूनही सर्वसामान्य शेतकर्‍यात झाला नाही. त्यामुळे अनेकदा शेतकर्‍यांना कृषी विद्यापीठाने केलेल्या संशोधनाचा फारसा उपयोग होत नाही. कोकणात दुग्ध उत्पादन आजवर चांगले रुजलेले नाही. पश्‍चिम महाराष्ट्रात ज्या प्रकारे हा व्यवसाय् घरोघरी केला जातो त्या प्रकारे कोकणात जर याची पाळेमुळे रुजली तर शेतकर्‍यांना एक चांंगले वरदान ठरु शकते. शेतकर्‍यांने केवळ दुधाचे उत्पादन करुन चालणार नाही तर त्या जोडीला त्याचे दूध खरेदी करणारी सहकारी संख्या उभारली जाणे गरजेचे आहे. त्यामुळे घरातून दूधाचे उत्पादन उचलले जाऊ शकते. सहकारी क्षेत्र कोकणात रुजत नाही असे म्हटले जाते. परंतु चांगले सहकारी क्षेत्रातील प्रयोग आजवर झालेलेच नाहीत. सहकारी क्षेत्रातील बँका कोकणात चांगल्या रितीने चालू शकतात. तर दूधाची सहकारी संस्था का नाही चालणार असा सवाल आहे. कोंबडी पालन कोकणात अनेक भागात शेतकर्‍यांनी यशस्वी करुन त्यातून चांगले उत्पादन मिळू शकते हे दाखवून दिले आहे. त्याच धर्तीवर शेळी पालन व दुग्ध व्यवसाय चालविला जाऊ शकतो. हे जर झाले तर येथील शेतकरी अधिक समृध्द होऊ शकतो. यासाठी आत्तापासून आखणी केली गेली पाहिजे. याचा शेतकर्‍यांनी व राजकीय पुढार्‍यांनी विचार केला पाहिजे. शेती व्यवसाय वाढवायचा असेल व शेतकर्‍याला वाचवायचा असेल तर शेती पुरक व्यवसायांची जोड दिलीच गेली पाहिजे.
----------------------------------------------------

आली दिवाळी...

रविवार दि. 15 ऑक्टोबर 2017 च्या मोहोरसाठी लेख -- 
------------------------------------------------
आली दिवाळी...
----------------------------------
एन्ट्रो- दीपावलीत लक्ष दिव्यांच्या ज्योतीचे तेज उधळीत दीपावलीचे आगमन व्हावे आणि सृष्टीलाच चैतन्याचे स्वप्न पडावे, अवघ्या भूतलावर आनंदाच्या रंगाचीच बरसात व्हावी, त्याप्रमाणे मनामनाचे कोपरे या आनंदसरींनी न्हाऊन निघावे. दैनंदिन व्यापातापांचा क्षणभर विसर पडून मांगल्याच्या पदकमलांनी अंत:करण निर्मल व्हावे. कोणा दु:खितांच्या काळजावर या आनंदाची फुंकर मारावी. दुभंगलेली मने सांधण्यासाठी दिवाळीच्या महाउत्सवाचे सुंदर निमित्त व्हावे आणि खरच ही दिवाळीसुद्धा वर्षातील तीनशे पासष्ट दिवस सुख-दु:खाच्या पाठशिवणीचा आणि थंडी, वारा, ऊन, पाऊस, प्रतिकूलता या सगळ्याचा सामना केल्यानंतरच येते कारण दिवाळी प्रत्येकाचा मनातील आशादीप चिरकाल प्रकाशमान करण्यासाठी येते. अशा प्रकारे एकीकडे अंधार असताना या जगात काही प्रकाशमान बाबीही घडत असतात. त्याच बाबी उराशी बाळगून आपण हा प्रकाशाचा उत्सव साजरा करु या...
-----------------------------------
दिवाळी म्हणजे आशा, आकांक्षा वृध्दींगत करणारा दिव्यांचा, प्रकाशाचा सण. आपल्या मनात असलेले दुख:, निराशा क्षणभर विसरुन आपण हा सण साजरा करतो. यामागे भावना असते ती आगामी चांगल्या भविष्यवेधी कालखंडाची, उष:कालाची. असा हा सण साजरा करीत असताना आपल्या मनात नेहमी आनंदच असतो. दरवर्षी काही ना काही तरी संकटे आपल्यावर येतच असतात, तरीही या संकटांवर फुंकर घालीत आपण दिवाळी साजरी करतोच. आपली निराशा विसरुन आपम तेवढ्याच जोमाने दिवाळीचे स्वागत करतो. शेतकरी खुशीत असतो कारण या काळातच पीक चांगलेच बहरुन आलेले असते. कष्टकर्‍यांच्या कष्टाचे चीज झालेले असते. कामगारांच्या हातात बोनस पडल्यामुळे त्यांना घरच्यासाठी खर्च करण्यासाठी एक संधी उपलब्ध होते. देशातील कष्टकर्‍यांची पंढरी असलेल्या मुंबईत पूर्वी गिरणी कामगारांना बोनस जाहीर होई आणि नंतर इतर उद्योगातील कामगारांचे बोनस जाहीर होत. आता गिरणी कामगारच संपला. इतर कामगारांना त्यांच्या पैशातून बोनस देण्याची पध्दत सुरु केली. असो. गेल्या काही वर्षात दिवाळी तीच राहिली मात्र दिवाळीत खर्च करण्याच्या स्त्रोत मात्र आटत गेले आहेत. कामगार-कष्टकरी दिवाळीत आपल्या वर्षाची पुंजी एकत्र करुन नवीन वस्तू खरेदी करतो, भविष्याची तरतुद करण्यासाठी सोन्याची खरेदी करतो. वर्षात झालेल्या कडू आठवणी काही क्षण विसरुन प्रत्येक जण दिवाळी साजरी करतो. यंदाच्या वर्षी महागाईने कळस गाठला आहे. शेतकर्‍यांच्या आत्महत्या काही थांबत नाहीत. त्याच्या जोडीला किटकनाशाकांची फवारणी करणार्‍या शेतकर्‍यांना आता मृत्यूने गाठले आहे. यंदा पाऊस चांगला असला तरीही भारनियमन काही संपलेले नाही. अशात शेतकरी कसेतरी आपले दिवस कंठीत आहे. अनेकांच्या रोजगारांवर नोटाबंदीनंतर गदा आली असताना नवीन रोजगारांच्या संधीही खुंटल्या आहेत. त्यामुळे नव्या नोकर्‍यांची निर्मीती नाही व जुन्या नोकर्‍या टिकविणे अवघड आहे, अशा स्थितीत आपल्या रोजगाराचे गाडे अडले आहे. तरी देखील यंदाची दिवाळी जशी परवडेल तशी सर्वसामान्य माणसे साजरी करीत आहेत. केंद्र व राज्य सरकारने निवडणुकीपूर्वी अनेक मोठ्या आश्‍वासनांची खैरात केली होती. मात्र प्रत्यक्षात लोकांच्या हाती निराशाच आली आहे. दिवाळीच्या या प्रकाशात अंधाराची चर्चा कशाला? असा प्रश्‍न अनेकांना पडला असेल. मुंबईसारख्या महानगरात तर सतत आकाशदिव्यांचा झगमगाट असतो, पण दिवाळीच्या दिवसांत सर्वत्र आकाशदिव्यांच्या रांगा उजळल्या असतानाच लालबत्तीच्या भेसूर प्रकाशाआड ओथंबलेल्या अश्रूंचा ओलावा कधी कोणाला जाणवतो? त्या जव्हार मोखाड्याच्या पाड्यांवर कुपोषणाचे संकट कायम असते. तिथल्या निष्पाप जीवांना प्रकाशाचा खरा अर्थ सांगण्याची हीच वेळ आहे, असे आपल्याला कधीच कसे वाटत नाही? राजाला रोजच दिवाळी असते आणि दीनदुबळ्यांसाठी रोजच शिमगा असतो त्यांच्या वाट्याला वर्षातून किमान एक दिवस प्रकाशाचा किरण पसरावा यासाठी आपल्या संवेदना कधीच कशा हेलावत नाही? एका टोकाला चंगळवादाचा कळस गाठला जात असतो. दुसरीकडे याकडे अचंबित आणि हतबलपणे पाहणारे गरीब, अश्राप जीव दिसत असतात. शेजारच्या अंधाराचे भान आपल्याला नसते. या दीपावलीत लक्ष दिव्यांच्या ज्योतीचे तेज उधळीत दीपावलीचे आगमन व्हावे आणि सृष्टीलाच चैतन्याचे स्वप्न पडावे, अवघ्या भूतलावर आनंदाच्या रंगाचीच बरसात व्हावी, त्याप्रमाणे मनामनाचे कोपरे या आनंदसरींनी न्हाऊन निघावे. दैनंदिन व्यापातापांचा क्षणभर विसर पडून मांगल्याच्या पदकमलांनी अंत:करण निर्मल व्हावे. कोणा दु:खितांच्या काळजावर या आनंदाची फुंकर मारावी. दुभंगलेली मने सांधण्यासाठी दिवाळीच्या महाउत्सवाचे सुंदर निमित्त व्हावे आणि खरच ही दिवाळीसुद्धा वर्षातील तीनशे पासष्ट दिवस सुख-दु:खाच्या पाठशिवणीचा आणि थंडी, वारा, ऊन, पाऊस, प्रतिकूलता या सगळ्याचा सामना केल्यानंतरच येते कारण दिवाळी प्रत्येकाचा मनातील आशादीप चिरकाल प्रकाशमान करण्यासाठी येते. अशा प्रकारे एकीकडे अंधार असताना या जगात काही प्रकाशमान बाबीही घडत असतात. त्याच बाबी उराशी बाळगून आपण हा प्रकाशाचा उत्सव साजरा करु या...
-----------------------------------------------------------

अशोकपर्वाने काँग्रेसला संजिवनी

शनिवार दि. 14 ऑक्टोबर 2017 च्या अंकासाठी अग्रलेख 
------------------------------------------------
अशोकपर्वाने काँग्रेसला संजिवनी
लोकसभा निवडणुकीपासून सुरू झालेली पराभवाची मालिका खंडित होऊन नांदेडमध्ये मिळालेल्या निर्विवाद यशाने राज्यात काँग्रेसला नैतिक बळ लाभले आहे. या विजयाने प्रदेशाध्यक्ष अशोक चव्हाण यांचे राजकीय वजन पक्षात वाढले आहे. कॉग्रेसला एकीकडे संजिवनी मिळाल्याचा आनंद झाला असताना राष्ट्रवादी कॉग्रेसला अजूनही सूर गवसलेला नाही. राज्यात भाजप आणि काँग्रेस या राष्ट्रीय पक्षांमध्येच लढत होत असल्याने शिवसेना किंवा राष्ट्रवादी या पक्षांची काहीशी पीछेहाट होऊ लागल्याचे चित्र दिसत आहे. या वर्षांच्या सुरुवातीला झालेल्या स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांमध्ये कॉग्रेस पक्षाला अपेक्षित यश मिळाले नव्हते. नांदेड, सिंधुदुर्ग आणि नगर या तीन जिल्ह्यांमध्येच पक्षाला चांगले यश मिळाले होते. लोकसभा, विधानसभा आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांमध्ये मिळालेल्या अपयशाने काँग्रेसमध्ये अस्वस्थता पसरली होती. भिवंडी, मालेगाव आणि परभणी या तीन महानगरपालिकांमध्ये मिळालेल्या सत्तेने काँग्रेसच्या आशा पल्लवित झाल्या होत्या. आता नांदेडमध्ये मिळालेल्या एकतर्फी विजयाने काँग्रेसचे मनोधैर्य नक्कीच उंचावणार आहे. सातत्याने होणार्‍या पराभवांच्या पार्श्‍वभूमीवर नांदेडचा विजय काँग्रेसला नक्कीच फायदेशीर ठरणार आहे. लोकसभा निवडणुकीपासून मुस्लीम समाज काँग्रेसपासून दूर गेला होता. भिवंडी, मालेगाव, परभणीपाठोपाठ नांदेडमध्ये मुस्लीम समाजाने साथ दिल्याने काँग्रेससाठी तेवढीच समाधानाची बाब ठरली आहे. नांदेडमध्ये दलित समाजाचाही काँग्रेसला पाठिंबा मिळाला. हाच कल पुढील निवडणुकांमध्ये कायम राहील, असा काँग्रेसला विश्‍वास आहे. नांदेडच्या विजयाने खासदार अशोक चव्हाण यांचे राजकीय वजन पक्षात नक्कीच वाढले आहे. नवा प्रदेशाध्यक्ष नेमण्याचे सर्वाधिकार काँग्रेस पक्षाध्यक्षा सोनिया गांधी यांना देण्याचा एक ओळीचा ठराव बुधवारी रात्रीच करण्यात आला होता. नवा अध्यक्ष नेमताना मराठा समाजाकडेच हे पद कायम ठेवण्याचा निर्णय पक्षाने घेतल्यास अशोकरावांकडेच हे पद कायम राहू शकते. अशोकरावांच्या शब्दाला आता दिल्ली दरबारी वजन आले आहे. पुणे, पिंपरी-चिंचवड, परभणीची सत्ता गमाविणार्‍या राष्ट्रवादीच्या पराभवाची मालिका अद्यापही खंडित झालेली नाही. नांदेडमध्ये गेल्या वेळी 10 नगरसेवक निवडून आले होते. यावेळी त्यांची कामगिरी निराशाजनकच झाली आहे. महानगरपालिका, नगरपालिका किंवा जिल्हा परिषदांच्या निवडणुकांमध्ये राष्ट्रवादीला फार काही चांगले यश मिळाले नव्हते. गेल्याच महिन्यात झालेल्या मीरा-भाईंदर महापालिका निवडणुकीत राष्ट्रवादीचा धुव्वा उडाला. परभणीत सत्ता गमवावी लागली. राष्ट्रवादीबद्दल जनतेच्या मनात विश्‍वासार्हता राहिलेली नाही हेच निकालांवरून स्पष्ट होते. त्याचबरोबर शिवसेनेलाही लोकांनी झिडकारले आहे. राज्यातील राजकीय चित्र बघितल्यास भाजप आणि काँग्रेस या दोन राष्ट्रीय पक्षांमध्येच मुख्यत्वे लढती होत आहेत. शिवसेनेला मुंबई व ठाण्याबाहेर यश मिळाले नाही. भाजपने गेल्या साडेतीन वर्षांत राज्यात जोरदार मुसंडी मारली आहे. भाजपच्या चढत्या आलेखाने शिवसेनेचे नुकसान होत आहे. नांदेड महापालिकेत 81 जागांपैकी 70 जागा जिंकून माजी मुख्यमंत्री अशोक चव्हाण यांच्या नेतृत्वाखाली काँग्रेसने एकहाती सत्ता मिळवली. नगरसेवकांची फोडाफोडी करून भाजपने ही निवडणूक अत्यंत प्रतिष्ठेची केली होती. त्यामुळे नेहमीची फोडाफोड करुन सत्ता कमाविण्याचे भाजपाचे तंत्र यावेळी काही यशस्वी झालेले नाही. फोडाफोडीचे राजकारण करून भाजपने मांडलेली मतांची गणिते चुकली आणि पक्षाला केवळ 5 जागांवर समाधान मानावे लागले. 14 जागा असलेली शिवसेना 3 जागा घेत औषधापुरतीच शिल्लक राहिली. पूर्वी 11 जागा असलेल्या एमआयएमचे तर यंदा अस्तित्वच राहिले नाही. राज्यात भाजपची सत्ता आल्यानंतर झालेल्या विविध निवडणुकांमध्ये भाजपने मिळवलेल्या यशाची तुलना करता नांदेडमध्ये मतदारांनी भाजपला अव्हेरल्याचेच चित्र आहे. नांदेडची महापालिका ताब्यात घ्यायचीच या इराद्याने भाजपने जवळपास डझनभर मंत्री आघाडीवर लावले होते. कामगारमंत्री संभाजी पाटील निलंगेकर व भाजपचे सरचिटणीस व आमदार सुजितसिंह ठाकूर यांच्याकडे येथील प्रचाराची सूत्रे देण्यात आली होती. त्यांच्या जोडीला शिवसेनेत राहून भाजपचा प्रचार करण्यासाठी आ. प्रताप पाटील चिखलीकर हे होते. याबरोबरच प्रदेशाध्यक्ष रावसाहेब दानवे, मंत्री पंकजा मुंडे, मंत्री गिरीष महाजन, सामाजिक न्यायमंत्री राजकुमार बडोले, अर्थमंत्री सुधीर मुनगुंटीवार, गुरूद्वारा बोर्डाचे अध्यक्ष सरदार तारासिंह, आ. सुधाकर भालेराव, तुषार राठोड आदी भाजपचे मंत्री, आमदार, पदाधिकारी यांनी कंबर कसली होती. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनीही दोन सभा घेतल्या होत्या. या निवडणुकीत भाजपने काँग्रेससह शिवसेना व राष्ट्रवादी काँग्रेसचे नगरसेवक फोडून आपल्या बाजूने जोरदार हवा निर्माण करण्याचा प्रयत्न केला होता. मागील वेळी केवळ दोन जागा जिंकणार्‍या भाजपमध्ये काँग्रेससह जवळपास 15 विद्यमान नगरसेवकांनी प्रवेश केल्याने त्यांना भाजपने तिकीट देवून निवडणुकीत उतरवले होते. शिवसेना काँग्रेसची बी टीम आहे, त्यांचे उमेदवार विजयासाठी नाहीत तर भाजपच्या पराभवासाठी उभे आहेत, असा आरोप खुद्द मुख्यमंत्र्यांनी केल्याने सेनेत चांगलीच खळबळ माजली. फडणवीसांच्या या आरोपामुळे शिवसेना-भाजपात चांगलीच जुंपली. त्याचा परिणाम काँग्रेसविरोधी मतामध्ये विभाजन होण्यात झाला. परिणामी सेना व भाजप दोघेही गारद झाले. काँग्रेसला मुस्लीमेतर प्रभागातही विजय मिळविणे सोपे झाले. एमआयएमने 2012 साली झालेल्या महानगरपालिका निवडणुकीत तब्बल 12 टक्के मते घेतली होती. तसेच त्यांचे त्यावेळी 12 नगरसेवक निवडून आले होते. यंदा मात्र, तेथील मुस्लिम मतदारांनी एमआएमलाही साफ नाकारल्याचे दिसत आहे. या निवडणुकीत औवेसी बंधूंनी चार दिवस नांदेडमध्ये तळ ठोकला होता. त्याचा काहीही फायदा त्यांच्या पक्षाला झाला नाही. अर्थात या निवडणुकीमुळे अशोक चव्हाण यांचे पक्षात वजन वाढले तसेच पक्षालाही संजिवनी मिळण्याचे काम झाले आहे.
---------------------------------------------------------