Wednesday, 6 December 2017

नुकसान करुन गेलेले ओखी

गुरुवार दि. 07 डिसेंबर 2017 च्या अंकासाठी अग्रलेख 
------------------------------------------------
नुकसान करुन गेलेले ओखी
केरळ, तामिळनाडूनंतर गुजरातच्या दिशेने सरकलेले ओखी चक्रीवादळ गुजरातला पोहोचण्यापूर्वीच शमले आहे. त्यामुळे गुजरातला मोठ्या प्रमाणात दिलासा मिळाला असला तरी देखील मुंबई व कोकण किनारपट्टी तसेच गुजरातमध्ये पावसाच्या हलक्या ते मध्यम स्वरुपाच्या सरींची शक्यता बुधवारपर्यंत हवामान खात्याने वर्तवली आहे.
गेल्या आठवडाभरापासून ओखी चक्रीवादळाने केरळ, तामिळनाडू व लक्षद्वीप भागात थैमान घातले होते. यानंतर हे वादळ महाराष्ट्र आणि गुजरातच्या दिशेने सरकत होते. सोमवारी संध्याकाळपासूनच किनारपट्टीसह राज्याच्या विविध भागात पावसाने हजेरी लावली. मंगळवारी देखील मुंबई आणि परिसरात मुसळधार पावसामुळे काही प्रमाणात जनजीवन विस्कळीत झाले होते. वादळ गुजरातच्या दिशेने सरकताच महाराष्ट्रावरील प्रभाव कमी झाला. मंगळवारी संध्याकाळनंतर धास्तीचे ढग विरत गेलेआणि मुंबईकरांनी सुटकेचा नि:श्‍वास सोडला. मुंबईवर जर हे वादळ थडकले असते तर किती मोठी हानी झाली असती याचा विचार न केलेला बरे. गुजरातमधील सुरतजवळ हे वादळ स्थिरावणार अशी शक्यता हवामान खात्याने वर्तवली होती. मात्र स्कायमेटने हे वादळ सुरतला पोहोचण्यापूर्वीच शमल्याचे बुधवारी सकाळी स्पष्ट केले. या वादळाचा आता गुजरातला कोणताही धोका नाही, हे स्पष्ट झाले. मुंबईवरचे ओखी चक्रीवादळाचे संकट टळले आहे. मात्र, खोल समुद्रात घोंघावणार्‍या या चक्रीवादळामुळे मुंबई आणि उपनगरांत सोमवारी रात्रीपासून बिगर मोसमी पावसाने रिमझिम हजेरी लावली आहे. सोसाट्याच्या वार्‍यासह समुद्राला आलेल्या भरतीमुळे किनार्‍यावर पाच मीटरपेक्षा उंच लाटा उसळत आहेत. त्या पार्श्‍वभूमीवर समुद्रकिनारी तसेच चौपाट्यांवर न जाण्याच्या सूचना मुंबई पोलिसांनी नागरिकांना दिल्या आहेत.
पाऊस, दाट धुके यामुळे शहरात मंगळवारी ठिकठिकाणी रस्ते वाहतूक मंदावली होती. पूर्व आणि पश्‍चिम द्रुतगती महामार्गावर मोठी वाहतूक कोंडी झाली होती. उपनगरी लोकलही 10 ते 20 मिनिटे उशिराने धावत होत्या. एकूणच मुंबईचे जनजीवन बर्‍यापैकी विस्कळीत झाले होते. ओखीने रायगड जिल्ह्यालाही मोठा तडाखा दिला आहे. रायगडातील समुद्रकिनार्‍यावर पाच मीटर उंचीच्या लाटा आदळत होत्या. अशीच स्थिती रत्नागिरी व सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात होती. गेल्या 24 तासात रायगड जिल्ह्यात 267 मि.मी. पावसाची नोंद झाली. डिसेंबरमधील पावसाचा हा एक नवा विक्रमच म्हटला पाहिजे. या वादळामुळे कोकणातील काजू व आंब्याच्या पिकाचे मोठे नुकसान होणार हे नक्की आहे. या दोन पिकांच्या उत्पादनात मोठी घट होईल अशी अपेक्षा आहे. सुपार्‍या भिजल्यामुळे सुपारी साठवणूक करणार्‍या सहकारी संस्थांचे नुकसान झाले आहे. त्याचबरोबर अलिबाग परिसरात लावण्यात आलेल्या पांढर्‍या कांद्याची रोपे या पावसामुळे मोडून पडली आहेत. त्यामुळे यंदा पांढरा कांदा बाजारात कमी येईल. त्याचबरोबर आंबा व काजूंचा मोहोर गळल्यामुळे हे पिक यंदा कमी येणार आहे. एकूणच ओखीमुळे शेतकर्‍यांचे झालेले नुकसान आता शासनाने भरुन दिले पाहिजे. झालेल्या नुकसानीचे सरकारने तातडीने पंचनामे सुरु करुन शेतकर्‍यांना लवकरात लवकर नुकसानभरपाई देण्याची प्रक्रिया सुरु केली पाहिजे. ओखी वादळ लक्षद्वीप बेटांना वळसा घालून अरबी समुद्रात दाखल झाले आणि उत्तरेकडे त्याचा प्रवास सुरू झाला. सोमवारी दुपारी दीडच्या सुमारास ओखी वादळ मुंबईपासून नैऋत्येला 670 किमीवर होते. येथूनच त्याला अरबी समुद्राकडून बाष्परूपी ऊर्जेची रसद मिळणे कमी झाले. उत्तर अरबी समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान कमी असल्याने ओखीचा जोर मंदावला. मंगळवारी सायंकाळी 5.30 च्या सुमारास ते मुंबईपासून 150 किमीवर होते. ओखी अरबी समुद्रात जसजसे उत्तरेकडे किनार्‍याच्या दिशेने सरकत होते तसतसे तुलनेने थंड असणारा अरबी समुद्र आणि जोराचे वारे यामुळे ओखी मंदावले. केरळ, तामिळनाडू व लक्षद्वीपमध्ये थैमान घातल्यानंतर ओखी वादळ महाराष्ट्र, गोवा व गुजरातमध्ये धडकले. किनारपट्टीवर मुसळधार पावसासह ताशी 70 ते 80 किमी वेगाने वारे वाहू लागले. त्यामुळे पावसाचा हंगाम नसतानाही मुसळधार पाऊस अनुभवला. रायगड जिल्ह्यात तर 267 मि.मी. पावसाची नोंद एका दिवसात झाली. डिसेंबर महिन्यातला हा पावसाचा विक्रमच होता. महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीवरुन हे वादळ गुजरातकडे सरकल आणि सुरत, वलसाड, अहमदाबाद, राजकोटसह सुमारे 22 जिल्ह्यांत तुफान पाऊस झाला. ओखीचे केंद्र मुंबईपासून 300 किमी नैऋत्येला होतेे. त्यामुळे महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीवर 5 मीटर उंच लाटा उसळत होत्य. गोव्यात ओखीमुळे 14 किनारपट्यांची हानी झाली. तशाच प्रकारची हानी गुजरातच्या किनारपट्टीवर झाली. यात एकूण 39 लोकांचा मृत्यू झाला. सध्या गुजरातमध्ये प्रचार ऐन रंगात आलेला असताना हे वादळ थडकले. त्यामुळे कॉग्रेस व भाजपाच्या गुजरातमध्ये भाजपा अध्यक्ष अमित शहा, कॉग्रेसचे उपाध्यक्ष राहुल गांधी, उत्तरप्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांच्या एकूण 15 हून अधिक प्रचारसभा ऐनवेळी रद्द झाल्या. ओखीमुळे संपूर्ण दक्षिण भारताची कोकणपट्टी, महाराष्ट्राची कोकणपट्टी व गुजरातची किनारपट्टी या भागात तीन दिवस पावसाचे थैमान होते. यात मोठे नुकसान झाले आहे. गुजरातमधील या भागातील प्रचारही पूर्णपणे थंडावला होता. आता वातावरण निवळल्याने अंतिम टप्प्यातील प्रचार पुन्हा एकदा जोरात सुरु होईल. परंतु शेतकरी व सर्वसामान्यांचे जे नुकसान झाले आहे ते सरकारने भरुन दिले पाहिजे.
---------------------------------------------------------------

चक्रीवादळाचा धोका

मंगळवार दि. 05 डिसेंबर 2017 च्या अंकासाठी अग्रलेख 
------------------------------------------------
चक्रीवादळाचा धोका
मुंबईसह कोकणात थंडीचे वातावरण सुरु झाले असताना अरबी समुद्रात चक्रीवादळ घोंघावू लागले आणि कोकणासह संपूर्ण किनारपट्टीला मोठा धोका निर्माण झाला. ओख्खी वादळाच्या पार्श्‍वभूमीवर गोवा आणि कोकण किनारपट्टीसह गुजरातला सतर्कतेचा इशारा हवामान खात्याने दिला. चार दिवसांपूर्वी हे वादळ दक्षिणेच्या किनारपट्टीवर आदळले आणि तेथे बरेच नुकसान झाले. आता हे चक्रीवादळ महाराष्ट्राच्या किनारपट्टीकडे सरकत आहे. ओख्खी चक्रीवादळ हे हळूहळू पश्‍चिम किनारपट्टीच्या लक्षद्वीप भागातून पुढे सरकत आहे. त्याचा परिणाम कोकणसह गुजरात किनारपट्टीलादेखील भोगावा लागणार आहे. हजारो मच्छीमारी नौका सध्या किनारपट्टीला लागल्या असून बंदर विभागानेदेखील धोक्याचा 2 नंबरचा बावटा किनारी लावला आहे. मच्छीमारांनी व इतर कोणीही खोल समुद्रात मासेमारीसाठी जाऊ नये, असे आवाहन बंदर विभागाकडून करण्यात आले आहे. बंदर विभागाची टीम प्रत्येक तासाला या वादळाबाबतची माहिती मच्छीमारांना देत आहे. राष्ट्रीय आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरण, तटरक्षक दल आणि नौदलाने तामिळनाडू आणि केरळमधील सुमारे 223 मच्छीमारांची वादळाच्या तडाख्यातून सुटका केली आहे. हजारो लोकांना सुरक्षित स्थळी हलवण्यात आले आहे. ओख्खी चक्रीवादळ पुढील तासांत उत्तरेकडे प्रवास करत गुजरात आणि मुंबईकडे येणार आहे. रत्नागिरीच्या किनारपट्टीवर जोरदार वारे व पाऊस घेऊन हे वादळ आलेच आहे, सुदैवाने त्याचा जोर एवढा नाही. अरबी समुद्रात सुरु झालेले हे वादळ कोकणाच्या किनापट्टीवर थडकेपर्यंत बहुदा सौम्य झालेले असेल अशी अपेक्षा आहे. त्याचा जोर ओसरलेला असेल, असा हवामान खात्याचा अंदाज आहे. पुढील काही दिवस समुद्रात 3 ते 5 मीटर उंचीच्या लाटा सतत येणार असल्याने मच्छीमारांना समुद्रात न जाण्याचा इशारा देण्यात आला आहे. मुंबई व रायगड किनारपट्टीवर लाटा अधिकच तीव्र झाल्या असून त्यांची उंची देखील वाढलेली आहे. त्यामुळे हे वादळ किती वेगाने येते ते पहावे लागेल. ओख्खी चक्रीवादळाने तामिळनाडू व केरळला जोरदार तडाखा दिला असून त्या ठिकाणी मोठया प्रमाणात जीवितहानी झाली आहे. तेथे आतापर्यंत या वादळात 22 जण मृत्युमुखी पडले आहेत. समुद्रात गेलेले अनेक मच्छीमार बेपत्ता आहेत. कोकण किनारपट्टीवरील समुद्रात मोठया लाटा येत आहेत. समुद्रातील संभाव्य धोका लक्षात घेऊन 2 डिसेंबपर्यंत खोल समुद्रात मासेमारीसाठी जाऊ नये, असे आवाहन बंदर विभागाकडून करण्यात आले आहे. रायगडातील बहुतांशी मच्छिमार बोटी परतल्या आहेत. फक्त सात बोटींचा पत्ता अद्याप लागलेला नाही. हा तपास लवकरच लागेल असा विश्‍वास प्रशासनाला वाटतो. कोकणातीले किनारपट्टीजवळील गावांतील मासेमारी नौकांना जिल्हा प्रशासनाकडून सतर्कतेचा इशारा दिला आहे. दि. 2 डिसेंबर रोजी रायगड जिल्ह्यातील 250 बोटी मासेमारी करण्यास समुद्रात गेल्या होत्या. मात्र, ओखी चक्रीवादळाचा इशारा समजताच, त्यांना तातडीने परतीचा प्रवास करण्याचे जिल्हा प्रशासनाकडून सांगण्यात आले. त्यानुसार जिल्ह्यातील 51 बोटी परतल्या. तर उर्वरित 199 बोटी नौकामालकांच्या संपर्कात असून, त्या सुरक्षित असल्याचे सांगण्यात आले आहे.  रायगड जिल्ह्यातील मच्छिमारी मासेमारी करण्यास खोल समुद्रात जात नाहीत. त्यामुळे या चक्रीवादळाचा रायगड जिल्ह्यातील मच्छिमार बांधवांना फारसा फटका बसणार नाही. मुंबईतील अनेक मच्छिमार बोटी या गुजरातच्या दिशेने मच्छिमारी करणे पसंत करतात. वादळ आता गुजरातच्या दिशेने सरकत असल्यामुळे या मच्छिमार बोटींचा शोध सुरु आहे. या वादळाच्या बरोबरीने येत्या 48 तासात रायगड  जिल्ह्यातील काही भागात पर्जन्यवृष्टी होण्याची शक्यता आहेे. केंद्रीय वेधशाळेच्या सांगण्यानुसार, कोकणात या वादळामुळे पाऊस पडेल, मात्र फार मोठे नुकसान होण्याची शक्यता नाही. कारण हे वादळ थडकेपर्यंत त्याची तीव्रता निश्‍चितच कमी होणार आहे. चक्रीवादळ येणेे हे किनारपट्टीतील लोकांसाठी काही नवीन बाब नाही. मात्र यावेळी हवामानखात्याने याबाबत अगोदर इशारा दिल्यामुळे अनेकांना या वादळापासून दूर नेणे शक्य झाले. त्याबाबत हवामानखात्याचे आभार मानले पाहिजेत. यासंबंधी जे अत्याधुनिक तंत्रज्ञान विकसीत केले आहे त्याबद्दल आपल्या शास्त्रज्ञांचेही अभिनंदन केले पाहिजे. कारण त्यांच्या या प्रयत्नांमुळेच हजारो लोकांचे आपण प्राण वाचवू शकलो आहोत. चक्रीवादऴ ही जगात कोठेही येतात मात्र त्याची आपल्याला आगावू सूचना मिळणे महत्वाचे ठरते. त्याचबरोबर आपल्याकडील आपतकालीन यंत्रणा कार्यान्वित होऊन त्यांनी तातडीने हालचाली करणे ही महत्वाची बाब ठरते. याबाबतीत आपण यशस्वी ठरलो आहोत. अर्तात यावेळी आपल्याला पुरेशी आगावू सूचना वादळाची मिळाली असल्यामुळे या हालचाली करता आल्या. मात्र कधीकधी या सूचना अतिशय कमी वेळ अगोदर मिळतात व त्यामुळे आपल्याकडे मोठे नुकसान होण्याचा धोका निर्माण होतो. यातील सर्वात महत्वाची हानी म्हणजे, मनुष्यहानी व दुसरी हानी ही घरांची, झाडांची पडझड. सुदैवाने यावेळी फारशी मनुष्यहानी अजून झाली नाही व येत्या चार दिवसात वादळ थडकल्यावर किती हानी होऊ शकते याचा अंदाज येईल. हवामानखात्याचा अंदाज बर्‍यापैकी अगोदर मिळल्याने समुद्रात गेलेल्या मच्छिमारंना पुन्हा सुरक्षित ठिकाणी आणणे शक्य झाले. सध्याच्या आधुनिक जगात आपल्याला आता अशा प्रकारचे धोक्याचे इशारे अगोदर मिळू लागल्याने आपले जीवन बर्‍यापैकी सुखकर झाले आहे. सर्वात मोठा दिलासा मच्छिमार व किनार्‍यावर राहाणार्‍या लोकांना झाला आहे. त्यामुळे आपण सध्याच्या ओखा चक्रीवादळाचा चांगल्या तर्‍हेने मुकाबला करु शकलो आहोत.
---------------------------------------------------------------

अस्थिर पाकिस्तान

सोमवार दि. 04 डिसेंबर 2017 च्या अंकासाठी अग्रलेख 
------------------------------------------------
अस्थिर पाकिस्तान
आपल्या विरुध्द सतत अतिरेक्यांना प्रोत्साहन देऊन आपल्याला अस्थिर करु पाहाणार्‍या पाकिस्तानात मात्र देशांतर्गत परिस्थिती अगदीच विकोपाला गेली आहे. अनेक भागात कधी कोणत्या क्षणी अतिरेक्यांचे बॉम्बस्फोट होतील हे जसे सांगता येत नाही तसेच गेल्या दोन महिन्यात निवडणूक सुधारणा विधेयकाला विरोध करुन संपूर्ण देश अस्थिरतेच्या एका टोकावर येऊन थांबला आहे. आता याचा कडेलोट होऊन पाकिस्तानात कधीही लष्कर ताब्यात सत्ता घेऊ शकते. पाकिस्तानातही निवडणूक सुधारणा विधेयक 2017 चा मसुदा संसदेत मांडण्यात आला. याला देशातील कट्टरपंथीयांनी यातील सुधारणांना कडाडून विरोध केला. गेले 22 दिवस सरकार आणि जनता यामुळे पूर्णपणे वेठीस धरली गेली होती. पाकिस्तानी कायद्यानुसार निवडणूक लढवणार्‍या सर्व मुस्लिम उमेदवारांना प्रतिज्ञापत्र सादर करावे लागते. त्यात इस्लाममधील शेवटचे प्रेषित पैगंबर महंमद होते, त्यांच्यानंतर दुसरा कुणी पैगंबर झाला नाही असे लिहून द्यावे लागते. मात्र सरकारने आखलेल्या नवीन विधेयकात या आशयाच्या प्रतिज्ञापत्राची अट बदलण्यात आली. मात्र कट्टरपंथीयांनी नव्या विधेयकातील ही तरतूद इस्लामविरोधी आहे असे ठरवून विरोध सुरू झाला. धर्माच्या नावावर कधीही व कुठेही जनतेची माथी फिरवता येतात. त्यानुसार, तेहरिक-ए-लबैक या रसूलअल्ला, सुन्नी तेहरिक-ए-पाकिस्तान, तेहरिक-ए-खत्म-ए-नबुवत या कट्टरवादी धार्मिक संघटनांनी या मुद्यावरुन वणवा पेटवला. अर्थात हे प्रकरण चिघळले जात आहे हे लक्षात य्ेताच सरकारने ही कारकुनी चूक असल्याचे मान्य करीत दुरुस्ती केली. ती तरतूदही मागे घेतली. मात्र कट्टरपंथीयांचे यावर समाधान झाले नाही. या निमित्ताने पाकिस्तानात पुन्हा एकदा राजकीय अस्थिरतेच्या पर्वाला सुरुवात झाल्याचे दिसले. धर्माच्या आधारावर राष्ट्रगाडा हाकण्याचे दुष्परिणाम सातत्याने दिसून येत आहेत, पाकिस्तानात नेमके तसेच झाले आहे. या आंदोलनाने हिंसक वळण घेतले आणि पाकिस्तानी पोलिस-आंदोलकांमधील हिंसाचारात 6 जणांचा बळी गेला, 95 जवानांसह 200 लोक जखमी झाले. शेवटी हे प्रकरण लष्कराच्या ताब्यात गेले, यावरून तेथील स्थिती किती स्फोटक आहे याची कल्पना यावी. कायदामंत्री झाहिद हमीद यांना अखेर या प्रकरणी राजीनामा द्यावा लागला परंतु त्यामुळे हे प्रकरण निवळेल असे वाटत होते. परंतु तसे काही घडले नाही. हे आंदोलन भडकविण्यामागे लष्कर असावे असा संशय आहे. कारण त्यांच्या सक्रिय पाठिंब्याशिवाय हे  प्रकरण चिघळणे शक्यच नव्हते. पाकच्या कायदामंत्र्यांना दबावापुढे झुकून राजीनामा द्यावा लागला असला तरीही उच्च न्यायालयाचे न्यायमूर्ती शौकत अजीज सिद्दिकी यांनी गृहमंत्र्यांसह लष्कराला खडसावले. ही एक आशादायक बाब ठरावी. मुळात आंदोलन संपुष्टात आणण्याचे निर्देश दिले असताना लष्कराला मध्यस्थाची भूमिका गृहमंत्र्यांनी का सोपवली असा प्रश्‍न उपस्थित होतो. आंदोलकांसमोर सरकारला गुडघे टेकावे लागले, अशी स्थिती झाली. यात खरे तर लष्कराचा सुरुवातीला काही संबंध नसताना  मध्यस्थी करण्याचा लष्कराला अधिकार देण्यात आक आला असे काही प्रश्‍न या निमित्ताने उपस्थित झाले आहेत. लष्कराने खरे तर घटनादत्त कर्तव्याच्या मर्यादेत राहायला हवे असे अपेक्षित असते. मात्र देशाचा कायदा, नियम तोडणार्‍या आंदोलकांविषयी लष्कर उदासीन कसे काय राहू शकते? सर्व आंदोलकांना सोडून देण्याची हमी कशी दिली जाते? याचा अर्थ लष्करप्रमुख कमर बावेजा, मेजर जनरल फयाज हमीद, जनरल नावीद यांच्यासारख्या काहींना आसुरी महत्त्वाकांक्षेचे धुमारे फुटत असावेत. किंबहुना तशी शक्यता नाकारता येत नाही. एकंदरीत पाकिस्तानी लष्कर आणि स्थानिक कट्टरपंथीयांमधील दिलजमाई लपून राहिलेली नाही. इतकेच नव्हे तर लष्कराचा दबदबा आणि देशांतर्गत राजकारणातील हस्तक्षेपाची भूमिकादेखील या घटनाक्रमातून स्पष्टपणे अधोरेखित होते. पाकिस्तानात लष्कराची नित्याच्या कामात केली जाणारी ढवळाढवळ ही काही नवीन नाही. भारताकडून पाकिस्तानातील हिंसक आंदोलनांना अर्थसाहाय्य पुरवले जात असल्याचा आरोप पाकिस्तान करीत असताना दुसर्‍या बाजूला पाकच्याच लष्करी अधिकार्‍यांचे कट्टरपंथीयांशी लागेबांधे असल्याचे या आंदोलनाच्याच निमित्ताने जगासमोर आले आहे. यातून एक बाब स्पष्टच आहे की, भविष्यात पाकिस्तानी राजकारणात कट्टरपंथीयांच्या कांद्यावर बंदूक ठेवून लष्कराचा हस्तक्षेप आणि प्रभाव वाढणार आहेत. शेजारी राष्ट्र म्हणून भारत यावेळी गप्प बसू शकत नाही. जरी पाकिस्तानचा हा देशांर्तगत मामला असला तरीही एक शेजारी देश म्हणून त्यातून निर्माण होणारी अस्थिरता भारत उघड्या डोळ्याने बघू शकत नाही. इस्लामी शरियत कायद्यातील कठोर नियमांची बाजू घेत कट्टरपंथीय पक्षांनी राजकारण प्रभावित केले. एकंदरीत पाकिस्तानच्या सामाजिक-राजकीय जीवनात कट्टरतावादी संघटना, पक्षांचा प्रभाव वाढत आहे. नुकत्याच झालेल्या एका निवडणुकीत त्यांचा उमेदवार विजयी झाला आहे. यातच भर म्हणून माजी राष्ट्रध्यक्ष जनरल मुर्शरफ यांनी भारतविरोधी गरळ ओकले आहे. जनरल झिया यांच्या काळापासून पाकने इस्लामी राष्ट्रांची काही तत्त्वे स्वीकारली असतीलही; परंतु धार्मिक कट्टरपंथी पक्षांचा प्रभाव फारसा दिसून आला नव्हता. सध्या पाकिस्तानात लोकशाही असली तरीही ती कागदावरच आहे, असे म्हणता येईल. कारण हळूहळू अनेक बाबतीत लष्कराकडून मोठा हस्तक्षेप केला जाआहे व भविष्यात यातून पुन्हा सर्व सुत्रे लष्कराच्या हातात जाण्याची शक्यता नाकारली जाऊ शकत नाही. पाकिस्तानात लोकशाही फारशी कधी रुजली नाही. उलट वेळोवेळी लष्कराने डोके वर काढून आपल्या हातात सुत्रे घेतली आहेत. आता पाकिस्तानात त्यादृष्टीनेच पावले पडत आहेत.
------------------------------------------------------------------

कॉग्रेस अध्यक्षपदी राहूल गांधी

रविवार दि. 03 डिसेंबर 2017 च्या मोहोरसाठी लेख -- 
------------------------------------------------
कॉग्रेस अध्यक्षपदी राहूल गांधी
---------------------------------------
एन्ट्रो- काँग्रेसचे अध्यक्ष म्हणूनच नव्हे, तर देशातले सक्षम विरोधी नेतृत्व या नात्याने राहुल गांधी यांच्यावर आलेली ही ऐतिहासिक जबाबदारी आहे. नेहरु-गांधी घराण्याने आजवर कॉग्रेसला मोतीलाल नेहरु, जवाहरलाल नेहरु, इंदिरा गांधी, राजीव गांधी, सोनिया गांधी असे पाच अध्यक्ष दिले आहेत. आता त्यानंतर या रांगेत सहावे अध्यक्ष राहूल गांधी असतील. राहूल गांधींवर फार मोठी जबाबदारी असेल. कॉग्रेसला फिनिक्स पक्षाप्रमाणे भरारी घेण्यात राहूल गांधी यशस्वी ठरले तर ती त्यांची ऐतिहासिक कामगिरी असेल. भाजपाच्या सध्याच्या ध्येय धोरणातूनच त्यांना हे बळ लाभेल, यात काही शंका नाही...
------------------------------------------------
स्वातंत्र्य लढ्यापासून देशाच्या राजकीय, सामाजिक क्षेत्रात अग्रभागी आसणार्‍या कॉग्रेसच्या नेतृत्वपदी आता राहूल गांधी यांची निवड होणार हे नक्की झाले आहे. गेल्या महिन्यात कॉग्रेस अध्यक्षपदाची निवड करण्यासाठी कॉग्रेसने एक कार्यक्रम जाहीर केला होता. त्यानुसार, अध्यक्षपदासाठी फक्त राहूल गांधी यांना स्पर्धक कोणीही नसणार व त्यांची निवड एकमताने होईल असेच चित्र होते. गेली दोन-चार वर्षे विद्यमान अध्यक्षा सोनिया गांधी यांची प्रकृती त्यांना साथ देत नसल्यामुळे नवीन अध्यक्ष निवडला जाणार आहे. राहूल गांधी हे गेली चार वर्षे उपाध्यक्षपदी आहेत व भावी अध्यक्ष म्हणूनच त्यांच्याकडे कॉग्रेसमधील नेते बघत आहेत. गेली तीन वर्षे भाजपा सत्तेत आल्यापासून व त्याअगोदरचे वर्ष हेे कॉग्रेससाठी अत्यंत वादळी ठरले. या वादळात सोनिया गांधी प्रकृती अस्वस्थामुळे सक्रिय नव्हत्या, मात्र राहूल गांधी बर्‍यापैकी सक्रिय होते. आता त्यांची अध्यक्षपदी निवड होणार हे नक्की असताना भाजपाने व्यक्त केलेली प्रतिक्रिया अतिशय बोलकी आहे. काल सोनिया होत्या, आज राहुल आहेत, उद्या राहुल यांचा मुलगा काँग्रेसच्या अध्यक्षपदी येईल, अशी काँग्रेस आणि गांधी कुटुंबावर घराणेशाहीचा आरोप करणारी ही प्रतिक्रिया आहे. अर्थात भाजपाकडून असाच प्रकारची प्रतिक्रिया अपेक्षित होती. कॉग्रेसची घराणेशाही व गांधी घराणे याशिवाय त्यांच्याकडे टीका करण्यासारखा एकही विषय नाही. याचा अनुभव आपण गेली कित्येक वर्षे घेत आलो आहोत. परंतु एक बाब लक्षात घेतली पाहिजे की, गांधी घराण्याला लोकांनी स्वीकारले आहे तसेच काही घटनांत अव्हेरले देखील आहे. केवळ कॉग्रेसजनांनीच नव्हे तर देशातील जनतेने त्यांना स्वीकारलेले आहे. आणीबाणीनंतर याच जनतेने इंदिरा गांधींना अव्हेरले होते. परत केवळ 18 महिन्यांच्या आत सत्तेवरही बसविले. या घटना पाहता आपल्या देशात काही राजेशाही अस्तित्वात नाही. त्यामुळे गांधी घराण्याची घराणेशाही जनतेने निवडून दिल्यावर सत्तेत आलेली आहे. मात्र भाजपाला नेहमीच याची एक प्रकारची भीती वाटत आली. कारण जोपर्यंत हे घराणे आहे तोपर्यंत आपल्या सत्तेचे काही खरे नाही, असे त्यांना वाटते. त्यामुळे कॉग्रेसच्या ध्येयधोरणावर टीका करण्याऐवजी ते नेहमी गांधी घराण्यावर टीका करीत आले आहेत. गेल्या निवडणुकीपासून त्यांनी म्हणूनच राहूल गांंधींना टार्गेट करुन त्यांना पप्पू असे संबोधून बदनाम केले गेले. अर्थातच मिडियाला हाताशी घेऊन भाजपाच्या नेतृत्वाने जाणूनबुजून केलेला हा कट होता. त्यात ते निश्‍चितच यशस्वी झाले. कॉग्रेस देखील सलग दहा वर्षे सत्तेत राहिल्यामुळे त्यांच्यावर सुस्तपणा आला होता. भ्रष्टाचाराचे अनेक आरोप झाले होते. अर्थात हे आरोप काही भाजपला गेल्या तीन वर्षात सिध्द करता आले नाहीत, हे देखील तेवढेच खरे. राजीव गांधींवर किंवा कुणावरही वैयक्तिक पातळीवर केली गेलेली टीका ही फार काळ करता येत नाही. विरोधात असताना टाळ्या मिळविण्यासाठी ही विधाने चालू शकतात. अथार्र्त अशा प्रकारची व्यक्तिगत टिका करणे हे कायम यश देऊ शकत नाही. एकीकडे कॉग्रेसमुक्त भारत अशी घोषणा करीत असताना व हे आपण सहज करीत आहोत असे भासवित असताना कॉग्रेसच्या नेतृत्वावर अशा प्रकारची टीका करण्याची गरज भाजपाला का वाटते? याचाच अर्थ ते कॉग्रेसला व गांधी घराण्याला घाबरत आहेत. बरे कॉग्रेसमध्ये घराणेशाही ज्यांना नको, त्यांना त्यांच्या पक्षातील मात्र घराणेशाही चालू शकते. भाजपामधील डझनाहून जास्त नेत्यांची मुले ही राजकारणात आहेत. ती घराणेशाही नाही का? अर्थात असे प्रश्‍न उपस्थित करणारे हे देशद्रोही ठरु शकतात. कॉग्रेसजनांना गांधी घराणे प्रिय आहे, मग भाजपाला मोदी प्रिय आहेत, परंतु माझा तो बाब्या दुसर्‍याचे ते कार्टे अशा म्हणीप्रमाणे भाजपाचे वागणे आहेे. या सर्व पार्श्‍वभूमीवर राहूल गांधी यांची अध्यक्षपदी निवड होत आहे. अध्यक्ष झाल्यावर राहूल गांधी यशस्वी होतील का असे सवाल भाजपातर्फे उपस्थित होत आहेत. मात्र एक बाब लक्षात घेतली पाहिजे की, राहूल गांधी यशस्वी होवोत की अपयशी भाजपाने त्यांची धडकी घेतली आहे, हे नक्की. कारण सध्या गुजरातमध्ये भाजपाला राहूल गांधी यांनी चांगलेच दमविले आहे. ही निवडणूक आपल्यासाठी एकतर्फी आहे असे भाजपाला वाटत होते, ती परिस्थीती काही राहिलेली नाही. अगदी कॉग्रेसची सत्ता नाही आली व भाजपाच्या जागा 100च्या खाली जरी गेल्या तरी भाजपासाठी ती नाचक्की असेल व राहूल गांधींसाठी तो एक मोठा विजय असेल. एकेकाळी पप्पू म्हणून ज्याला हिणवत होते त्या राहूल गांधींचा एवढा का बरे गुजरातमध्ये भाजपासाठी मतस्ताप व्हावा याचे आर्श्‍चय वाटते. राहूल गांधी हे कॉग्रेसचा भविष्यातील चेहरा असणार आहे. त्याचा कॉग्रेसला हळूहळू का होईना निश्‍चितच फायदा होणार हे नक्की. गेल्या काही वर्षात राहूल गांधी यांच्यात अनेक बदल झालेले दिसतात. त्यांनी आपली प्रतिमा जाणीवपूर्वक सुधारली आहे. सर्वात महत्वाचे म्हणजे ते संयमी आहेत. भाजपा व मोदींनी त्यांच्यावर टोकाची वैयक्तिक पातळीवरील टीका करुनही ते डगमगलेले नाहीत. याचा राग त्यांनी कधी पंतप्रधान मोदींवर काढलेला नाही. यातून त्यांची राजकीय परिपक्वता स्पष्ट दिसते. उलट भाजपा सत्तेत आल्यामुळे विरोधात काम करताना ते बरेच काही शिकलेले दिसतात. आपल्याकडून एखादी गोष्ट चुकली तर ते आपली चूक मान्य करताना दिसतात, यात त्यांचा एक मोठेपणा जाणवतो. त्यांची देहबोली व भाषा यात बराच मोठा बदल झालेला दिसतो. उगाचच खोटी आश्‍वासने देण्याचा त्यांना शौक नाही हे तर स्पष्टच दिसते. त्यांनी आपली प्रतिमा एक सर्वसामान्यांचा नेता अशीच ठेवली आहे. त्यासाठी ते कधी टी शर्ट, झब्बा लेंगा यात प्रमुख्याने दिसतात. महागडे काही लाखाचे सूट घालणे त्यांना शक्य आहे पण ते घालत नाहीत. त्यावरुन त्यांची मानसिकता समजते. त्यांच्या नजिकचे जे पत्रकार आहेत त्यांच्या सांगण्यानुसार त्यांना वाचनाची चांगली आवड आहे, सोशॉलजी व फिलॉसफी हे त्यांचे आवडीचे विषय आहेत. सर्वात महत्वाचे म्हणजे ते तरुण आहेत. त्यामुळे तरुणांच्या समस्या अधिक जवळीने पाहू शकतात. गेल्या वर्षात राहूल गांधींना व्टिटरवर फॉलो करणार्‍यांची संख्या झपाट्याने वाढली होती. ही संख्या जशी वाढू लागली तशी सोशल मिडियात भाजपाविरोधी रण पेटू लागले. हा केवळ निव्वळ योगायोग नाही. यावेळी हिमाचल प्रदेश काँग्रेसच्या हातून निसटण्याची शक्यता जास्त आहे. पण त्यानंतरच्या कर्नाटक निवडणुकीत काँग्रेसनं सत्ता टिकवली, लगोलग मध्य प्रदेशात जनाधार वाढवला किंवा नंतर राजस्थानात थेट बाजीच मारली तर 2019 चे चित्र वेगानं पालटेल. नरेंद्र मोदी विरुद्ध राहुल गांधी हा 2019 सालचा सामना विषम असणार नाही. काँग्रेसचे अध्यक्ष म्हणूनच नव्हे, तर देशातले सक्षम विरोधी नेतृत्व या नात्याने राहुल यांच्यावर ही ऐतिहासिक जबाबदारी आहे. नेहरु-गांधी घराण्याने आजवर कॉग्रेसला मोतीलाल नेहरु, जवाहरलाल नेहरु, इंदिरा गांधी, राजीव गांधी, सोनिया गांधी असे पाच अध्यक्ष दिले आहेत. आता त्यानंतर या रांगेत सहावे अध्यक्ष राहूल गांधी असतील. राहूल गांधींवर फार मोठी जबाबदारी असेल. कॉग्रेसला फिनिक्स पक्षाप्रमाणे भरारी घेण्यात राहूल गांधी यशस्वी ठरले तर ती त्यांची ऐतिहासिक कामगिरी असेल. भाजपाच्या सध्याच्या ध्येय धोरणातूनच त्यांना हे बळ लाभेल, यात काही शंका नाही.
-----------------------------------------------------------------------

शेतकर्‍यांच्या दररोज आठ आत्महत्या!

शनिवार दि. 02 डिसेंबर 2017 च्या अंकासाठी अग्रलेख 
------------------------------------------------
शेतकर्‍यांच्या दररोज आठ आत्महत्या!
कर्जबाजारीपणामुळे शेतकर्‍यांनी आत्महत्या करू नयेत, म्हणून राज्य सरकारने कर्जमाफी देऊ केली असली, तरी राज्यातील शेतकरी आत्महत्यांचे सत्र मात्र थांबलेले नाही. दरदिवशी सरासरी आठ, याप्रमाणे गेल्या दहा महिन्यांमध्ये 2,414 शेतकर्‍याांनी मृत्यूला कवटाळले आहे. दुष्काळ, अतिवृष्टी, गारपीट यासारख्या नैसर्गिक संकटांमुळे शेतीवर आलेली नापिकी, बी-बियाण्यांवरील वाढता खर्च, शेतमालाचे पडलेले भाव, घटलेली उत्पादकता आणि त्यातून आलेला कर्जबाजारीपणा, या कारणांमुळे शेतकरी आपले जीवन संपवित आहेत. राज्य सरकारने जुलै महिन्यात कर्जमाफीची घोषणा केली. मात्र त्यानंतर ऑगस्ट, सप्टेंबर ते ऑक्टोबर या काळात 788 शेतकर्‍यांनी आत्महत्या केल्याचे आढळले आहे. सहा महसूल विभागीय कार्यालयांतील आकडेवारीनुसार जानेवारी ते ऑक्टोबर या दहा महिन्यांमध्ये राज्यातील 2,414 शेतकर्‍यांनी आत्महत्या केल्या आहेत. पैकी 1,277 आत्महत्याग्रस्त शेतकर्‍यांच्या कुटुंबीयांना सरकारी मदत मिळाली आहे. उर्वरित 1137 शेतकर्‍यांच्या आत्महत्या शासकीय निकषांना पात्र ठरलेल्या नाहीत. अर्थात, त्यांनी कर्जबाजारीपणा वा नापिकीमुळे नव्हे, तर अन्य कारणांनी मृत्यूला कवटाळले, अशी सरकारची माहिती आहे. शेतकर्‍यांना आर्थिक दुष्टचक्रातून बाहेर काढण्यासाठी सरकारला उपाययोजना सुचविण्यासाठी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी वसंतराव नाईक शेती स्वावलंबन मिशनची स्थापना केली आहे. मात्र, आपण सुचविलेले उपाय आणि दिलेले सल्ले शासकीय अधिकार्‍यांनी केराच्या टोपलीत टाकले. सगळी यंत्रणा सडलेली आहे. अधिकारी जमिनीवर काम करायलाच तयार नाहीत. सरकारच्या चांगल्या योजना हाणून पाडणार्‍या अधिकार्‍यांची जोपर्यंत हकालपट्टी होत नाही, तोपर्यंत आत्महत्या थांबणार नाहीत. सरकारी योजना या कागदावरच राहिल्या आहेत. त्यामुळे प्रत्यक्षात लाभार्थ्यांपर्यंत त्या पोहोचत नाहीत. त्यामुळे आत्महत्यांचे प्रमाण वाढले आहे. गेले वर्षेभर सरकारी धोरणांमुळे या शेतकर्‍यांच्या आयुष्यावर मोठा परिणाम झाला. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी एक वर्षापूर्वी नोटाबंदी जाहीर केली पण त्यामुळे सर्वात जास्त फटका जसा औद्योगिक क्षेत्राला बसला. तसाचा याचा सर्वाधिक फटका शेतीक्षेत्रालाही बसला. या निर्णयाला एक वर्ष उलटल्यानंतर त्याचे प्रत्यक्ष व अप्रत्यक्ष चटके शेतकर्‍यांना सहन करावे लागत आहेत. चलनटंचाईचे कारण दाखवित शेतीमालाचे दर व्यापार्‍यांनी जाणूनबुजून पाडले. आजही वर्ष उलटल्यावरही ही स्थिती कायमच आहे. नोटाबंदी, बाजारात मंदी ही स्थिती तेव्हापासून शेतकर्‍यांच्या पाजवीला पुजली आहेत. बाजारात नसलेल्या पैशाचे कारण दाखवित अनेक ठिकाणी व्यापार्‍यांनी शेतकर्‍यांना द्यावयाचे पैसे रोखून धरले. त्यामुळे बाजारातील पैशाची तरलता पूर्णपणे संपुष्टात आली. कॅशलेस व्यवहाराबाबत शेतकर्‍यांमध्ये जागृती झाली असली तरी ग्रामीण भागात वीज नाही तर कधी नेट नाही अशा स्थितीमुळे हे व्यवहार मृगजळच ठरले आहेत. निदान काही मोठ्या शेतीमालाच्या बाजारपेठेत तरी कॅशलेस व्यवहार व्हावेत अशी अपेक्षा होती. परंतु त्याला खर्‍या अर्थाने गती मिळालेली नाही. कापूस, केळी व्यापारी अजूनही कॅश नाही म्हणून 20 ते 25 दिवस शेतकर्‍यांना त्यांच्या शेतीमालाचे पैसे देत नाहीत. नोटाबंदीमुळे मंदी आली, ही व्यापार्‍यांची भाषा आजही कायम आहे. शेतकर्‍यांना आर्थिक गरज भासल्यास व्यापार्‍यांकडून मिळणारी आगावू रक्कम मिळणे बंद झाली आहे. यामुळे शेतकर्‍यांना आर्थिक रक्कम गोळा करणे कठीण झाले आहे. नोटाबंदीनंतर बेदाणा आणि डाळिंबाचे दर खाली आले. आज वर्षानंतरही बेदाणा, डाळिंब, याचे दर नोटाबंदीचे कारण दाखवून वाढत नाहीत. असेच चित्र प्रत्येक शेतमालाच्या बाबतीत आहे. कोल्हापुरात नोटाबंदीनंतर सहकार क्षेत्र या धक्यातून हळूहळू सावरत आहे. गेल्या सहा महिन्यांपासून दूध उत्पादकांची गाडी रुळावर येत आहे. अनेक संस्थांनी उत्पादकांच्या खात्यावर पैसे जमा करण्यास सुरवात केल्याने आता उत्पादकांना दूध संस्थेऐवजी एटीएमकडे अथवा बँकेकडे धाव घ्यावी लागत असल्याचे चित्र आहे. नोटाबंदीमुळे शेतकर्‍यांकडून कृषी अवजारे खरेदीला मोठा ब्रेक लागला आहे. राज्याच्या अनेक भागात कृषी अवजारांचा व्यवसाय सुमारे 60 ते 70 टक्क्यांनी घटला आहे. नोटाबंदीनंतर कृषी खरेदी-विक्रिची परिस्थिती थोडी सुधारली. नोटाबंदीनंतर बाजार समितीत भाजीपाला उत्पादकांनाही रोख रक्कम देणे व्यापार्यांना शक्य झाले नाही. अनेक व्यापार्‍यांनी उत्पादकांना खाती काढून पैसे जमा करण्याचा प्रयत्न केला. सरकारच्या कॅशलेस व्यवहाराला प्रतिसाद देत सांगलीतील मळणगाव या गावातील लोकांनी पूर्ण गाव कॅशलेस करण्याचे ठरवले. त्या गावात नोटाबंदीनंतर सुमारे सात ते आठ महिने कॅशलेसने व्यवहार झाले. त्यानंतर जशी रक्कम बँकेतून मिळू लागली तसे लोकांनी कॅशलेसकडी पाठ फिरवली असल्याचे चित्र आहे. कधी एटीएम कार्डची कमतरता, कधी खंडीत वीज तर कधी स्वॅप मशिनमधील बिघाड, त्याहून सर्वात महत्वाचे म्हणजे नेट कनेक्टिव्हिटीचा अभाव यामुळे मळणगावातील कॅशलेश पध्दती असफल झाली. नोटाबंदीनंतर व्यापार्यांनी शेतीमालाचे दर मोठ्या प्रमाणात पाडले होते. या दरांमध्ये अद्यापही वाढ झालेली नाही.नोटाबंदीला एक वर्ष पुर्ण होण्याच्या पुर्वसंध्येलाच कॅशलेस व्यवहारात अडचणी येत असल्याने निफाड बाजार समितीने शेतमालाचे व्यवहार चक्क रोखेने करण्याचा निर्णय घेतला आहे. मुख्य बाजार आवारात भुसार व तेलबिया विक्री करणार्‍या शेतकर्‍यांना वजन मापानंतर रोख पेमेंट देण्यात आहे. नोटाबंदीचे नेमके परिणाम कृषी क्षेत्रावर काय झाले आहेत याचा ढोबळमनाने विचार करावयाचा झाल्यास, कृषिपंप, पाइपची विक्री 50 टक्क्यांनी घटली, कृषी अवजारांचा व्यवसाय 60 ते 70 टक्क्यांनी कमी झाला. नोटाबंदीने शेतकर्‍यांचे मोठे नुकसान झाले आहे. याचा परिणाम म्हणूनच दररोज सरासरी आठ शेतकरी आत्महत्या करीत आहेत. मात्र सरकार याकडे गांभीर्याने न बघता लाभार्थींच्या बनावट जाहिराती प्रसारित करीत आहे.
------------------------------------------------------