Monday, 18 June 2018

अस्वस्थ सीमा / विद्यार्थांचा बदलता कल

मंगळवार दि. 19 जून 2018 च्या अंकासाठी अग्रलेख- 
-----------------------------------------------
अस्वस्थ सीमा
ईदच्या दिवशी पाकिस्तानी सीमेवरील भागात तसेच काश्मीरमधील झालेल्या हिंसाचाराच्या घटना मनाला वेदना देणार्‍या आहेत. रमझानच्या महिन्याच्या काळात भारतीय लष्कराला सौजन्याचा एक भाग म्हणून सीमेवरील भागात गोळीबार न करण्याचे आदेश भारत सरकारने दिले होते. परंतु सीमेपलिकडून त्याला योग्य प्रतिसाद काही मिळाला नाही. पाकिस्तान आपल्या सैनिकांवर रमझानच्या पवित्र महिन्यातही गोळीबार करीतच होता. त्यात आपले बरेच जवान धारातीर्थी पडले. काश्मीरमध्ये तर ईदच्या दिवशी झालेला हिंसाचार पाहता सरकारने आता गप्प बसण्यात अर्थ नाही. गेले महिनाभर पाकिस्तानला संबंध सुधारण्याची आपण एकतर्फी दिलेली संधी स्वागतार्हच होती. परंतु आता छप्पन इंचाची छाती असलेले आपल्याला पंतप्रधान नरेद्र मोदी लाभले आहेत. त्यांनी याकामी पुढाकार घेऊन काही तरी करण्याची गरज आहे. अतिरेक्यांनी पळून नेलेला आपला जवान औरंगजेब याची हाल हाल करुन हत्या करण्यात आली. मात्र औरंगजेब शेवटपर्यंत मातृभूमीचे रक्षण करीत होता. दहशतवाद्यांपुढे त्यांनी शेवटपर्यंत हार पत्करली नाही. शेवटी तो धारातिर्थी पडला. काश्मीरमधील अनेक भागात जो हिंसाचार झाला आहे तो पाहता, तेथे भारतीय सरकार अस्तित्वात आहे किंवा नाही असा प्रश्‍न पडावा. अर्थात राज्य सरकारच्या सत्तेतही भाजपाच वाटेकरी आहे, त्यामुळे त्यांनाही यासाठी जबाबदार धरले पाहिजे. कारण राज्यातील शांतता राखणे हे तेथील स्थानिक सरकारचे काम आहे व ते जर आपले कर्त्यव्य पार पाडत नसतील ते सरकार बरखास्त करावे. या घटना पाकिस्तानातून अतिरेकी घुसून करीत आहेत, यात काहीच शंका नाही. सरकारने मोठा गाजावाजा करुन पाकिस्तानमध्ये घुसून सर्जिकल स्ट्राईक केल्याचे जाहीर केले, त्यानंतर पाकिस्तानचे कंबरडेच मोडले असे सांगण्यात आले. नोटाबंदीच्या काळात असेही सांगण्यात आले होते की, यामुळे अतिरेकी कारवाया बंद होतील कारण कारण या नोटा अतिरेक्यांना उपलब्ध होणार नाहीत. परंतु झाले उलटेच. त्यानंतर अतिरेकी कारवाया वाढल्याच आहेत. यात निष्पाप काश्मिरी तरुणांचे व तेथील नागरिकांची फरफट होत आहे. काश्मिरात रोजगार नाही, हाताला काम नाही त्यामुळे हा तरुण नाईलाजास्तव अतिरेक्यांच्या मोहाला बळी पडतोय. राज्य सरकारने तेथील हे मूलभूत प्रश्‍न सोडविण्याची आवश्यकता आहे. केंद्राचा या सरकारला पूर्ण पाठिंबा असल्याने निधीची कमतरता पडणार नाही. परंतु येथील राज्य सरकार पूर्णपणे फ्लॉप गेले आहे. सीमेवरील सौजन्य आता संपले आहे. पाकिस्तान देशातर्गत पूर्णपणे पोखरला गेला आहे, अस्वस्थ आहे. यासाठी त्यांना भारताशी शत्रुत्व टिकवायचे आहे. त्यासाठी केवळ लष्करी नव्हे तर राजकीय मार्गानेच हा प्रश्‍न सोडवावा लागणार आहे.
विद्यार्थांचा बदलता कल
दहावीनंतर वाणिज्य शाखेत प्रवेश घेण्याचा कल जास्त असल्याचे मुंबई विद्यापीठातील यंदाच्या प्रवेशावरुन दिसले आहे. अर्थात गेले नऊ वर्षे वाणिज्य शाखेत जाणार्‍या मुलांचा कल सर्वाधिक आहे. त्यापूर्वी विज्ञान शाखेकडे सर्वाधिक मुलांचा कल होता. परंतु गेल्या दशकात हा कल बदलला आहे. याचे महत्वाचे कारण म्हणजे मुंबईचे महत्व गेल्या दशकात एक आर्थिक केंद्र म्हणून वाढले आणि वाणिज्य शाखेशी संबंधीत नोकर्‍या मिळण्याचे तसेच त्यातील स्वयंरोजगाराच्या संधी वाढल्या आहेत. एक काळ प्रामुख्याने स्वातंत्र्यानंतरच्या पहिल्या चार दशकात डॉक्टर, इंजिनिअर, वकिल याशिवाय फारशा करिअर आपल्याकडे नव्हत्या. तसेच महाविद्यालयात जाऊन शिकणार्‍यांचे प्रमाणही मर्यादीतच होते. मात्र गेल्या दोन दशकात प्रामुख्याने आर्थिक उदारीकरणाच्या युगापासून हे सर्व कल बदलले. शहरात तसेच ग्रामीण भागातही महाविद्यालयीन शिक्षण घेण्याकडे कल वाढला. शहरात नवीन मध्यमवर्गीय उदयास आला. त्याच्याकडे बर्‍या प्रमाणात हातात पैसा खेळू लागला. त्यातच एक किंवा दोन मुले असल्यामुळे उच्चशिक्षण घेण्याकडे कल वाढू लागला. हे गेल्या दोन दशकातील बदल आपल्या शैक्षणिक धोरणात बदल करणारे ठरले. एकेकाळी अभियांत्रिकी शिक्षणाला फार मोठा भाव असे, मात्र गेल्या तीन वर्षात अगदी मोजकेच विद्यार्थी या शाखेकडे वळत आहेत. येथे अनेकदा विदार्थ्यांच्या अपेक्षांचा भंग खासगी अभियांत्रिकी कॉलेजने केला आहे. त्यामुळेही कदाचित अभियांत्रिकी शाखेला मर्यादीत मागणी आहे. अभियांत्रिकी शाखेत आता दहावी नंतर बारावी करुन अभियांत्रिकीच्या अभ्यासक्रमाला जाण्याएवजी प्रथम पदविका करुन नंतर पदवीला प्रवेश घेण्याचा कल वाढला आहे. यात अभ्यासाचा काळ तेवढाच लागतो व सीईटी पासून मुक्त राहाता येते.कला शाखा ही पूर्वीपासून आपल्याकडे दुर्लक्षीत राहिली आहे. खरे तर या शाखेलाही वाणिज्यसारखी मागणी असणारे अनेक अभ्यासक्रम आहेत. परंतु अजूनही ते दुर्लक्षीत राहिले आहेत. आजही कितीही दहावीला मार्क्स मिळाले व त्या विद्यार्थ्याने कला शाखेत प्रवेश घेतला तर त्याच्याकडे तुच्छतेने पाहिले जाते. जसे कलेच्या शिक्षणाशी निगडीत नोकरीच्या संधी वाढतील तसे याकडेही पाहाण्याचा दृष्टीकोन बदलेल यात काही शंका नाही. आज वाणिज्य शाखेत भरपूर संधी आहेत, त्यामुळे तेथे शिक्षण घेण्याचा कल वाढणे स्वाभाविकच आहे. आगामी काळात अनेक नवीन संधी तरुणांना उपलब्ध होणार आहेत, त्यासाठी जग ही आपली बाजारपेठ आहे हे लक्षात घेऊन शिक्षण घेण्याची गरज आहे.
-------------------------------------------------------

महामार्गाचे रडगाणे / इन्फोसिसचा रौप्यमहोत्सव

सोमवार दि. 18 जून 2018 च्या अंकासाठी अग्रलेख- 
-----------------------------------------------
महामार्गाचे रडगाणे
मुंबई-गोवा महामार्गाचे रडगाणे दरवर्षी प्रमाणे यंदाही तसेच सुरु आहे. यंदा किमान अर्धा रस्ता तरी पावसाळ्यापूर्वी पूर्ण होईल अशी अपेक्षा होती. परंतु ही अपेक्षा फोल ठरली आहे. यंदा देखील गणपतीसाठी जाणार्‍या चाकरमन्याला हाल अपेष्टाच सहन कराव्या लागणार हे स्पष्ट आहे. यंदा तर पहिल्याच पावसात चौपदरीकरणाची माती रस्त्यावर आली आणि वाहनचालक रस्त्याचा शोध घेऊ लागला. यातून सर्वात मोठा धोका वाढणार्‍या अपघातांचा आहे. आता तरी नुसताच पहिलाच पाऊस पडला आहे. एकदा दर धो-धो पाऊस सुरु झाला तर त्या रस्त्याची काय हालत होईल याचे वर्णन करणे कठीण आहे. मुंबईपासून सुरु होणार्‍या पहिल्या टप्प्यात पळस्पे ते इंदापूर येथे अजूनही काही ठिकाणी जमिनी ताब्यात घेण्यचे काम अर्धवट राहिले आहे. त्यामुळे वडखळ पर्यंतचा रस्ता पूर्ण होऊ शकलेला नाही. काही भागात हे चौपदरीकरण झाले आहे, परंतु रस्ता पूर्ण न झाल्याने पावसाळ्यात वाहानांच्या अपघातांचा धोका वाढला आहे. खरे तर जमिनी ताब्यात घेणे, त्यासंबंधी शेतकर्‍यांच्या ज्या तक्रारी असतील त्याचे तातडीने निवारण करमे हे सरकारी यंत्रणेचे काम आहे. त्यानंतरही कंत्राटदाराने कामास विलंब केला तर त्याला जबाबदार धरले पाहिजे. परंतु पहिल्या टप्प्यातील जमीनींचे हस्तांतरणच झालेले नसल्याने कंत्राटदार तरी काय करणार? मुंबई-गोवा महामार्ग वेळे व्हावा यासाठी केंद्रीय वाहतूक मंत्री नितीन गडकरी यांनी कंबर कसली आहे. त्यांच्या लक्ष्यानुसार पुढील वर्षाच्या अखेरपर्ंयत हा रस्ता पूर्ण व्हावयास हवा. फक्त कशेडी घाटातील घाटाचे काम अपूर्ण राहिल. परंतु ज्या गतीने गडकरी प्रयत्न करीत आहेत, त्या गतीने सरकारी यंत्रणा काही हलत नाही असेच दिसते. सध्या ज्यावेळी पाऊस नसेल त्यावेळी जेवढे काम करणे शक्य आहे, निदान रस्त्याची माती बाजूला सारण्याची आवश्यकता आहे. आज ही अवस्था असेल तर गणेशोत्सवाच्या काळात काय स्थिती असेल? लाखो मुंबईकर कोकणवासीय बाप्पाच्या उत्सावासाठी उत्साहाने कोकणात येतात. त्यावेळीही अशीच स्थिती राहिली तर अपघात होण्याचीच शक्यता अधिक आहे. सध्यादेखील महामार्गाची जी दुरवस्था झाली आहे. त्यामुळे वाहनचालकांना वाहन चालविणे कठीण होत आहे. मुंबई सोडल्यावर पनवेल, पेण या भागातून वाहन चालविणार्‍यास त्रास सहन करावा लागत आहे. यंदाचा पावसाळा सुद्दा असाच जामार आहे. आता निदान पुढच्या वर्षी तरी पावसाळ्यापूर्वी हा रस्ता पूर्ण होईल व चाकरमन्यांचा गणपतीच्या वेळी प्रवास सुखकारक होईल अशी अपेक्षा व्यक्त करुया.
इन्फोसिसचा रौप्यमहोत्सव
आय.टी. उद्योगातील नामवंत कंपनी इन्फोसिस लि.ने आपल्या शेअर बाजारातील नोंदणीचा रौप्यमहोत्सव नुकताच साजरा केला. इन्फोसिस ही कंपनी आपल्या देशातील एक महत्वाची कंपनी विविधदृष्टया आहे. त्यामुळे त्यांच्या रौप्यमहोत्सवाला विशेष महत्व आहे. आय.आय.टी.चे अभियंते नारायणमूर्ती व त्यांच्या सोबत सहा तंत्रज्ञांनी ही कंपनी स्थापन केली. त्यावेळी तर नारायणमूर्तींना दहा हजार रुपये जमा करण्यासाठी आपल्या पत्नीचे दागिने गहाण ठेवावे लागले होते. 90च्या काळातील आय.टी. उद्योगातील कंपनी म्हणजे एक नव्या पिढीतील कंपनीच होती. त्यावेळी नुकता कुठे हा उद्योग झेपावत होता. अनेकांना या उद्योगाच्या भविष्याच्या विस्ताराची कल्पनाही नव्हती. परंतु नारायणमूर्ती व त्यांचे सहकारी या कंपनीबाबत जबरदस्त आशावादी होते. ही कंपनी 25 वर्षापूर्वी शेअर बाजारात नोंद झाली त्यावेळी त्यांची उलाढाल होती 50 लाख रुपये व बंगोलरमधील तिच्या मुख्यालयात केवळ 250 कर्मचारी कामास होते. त्यावेळी कंपनीने भांडवलविक्री दर्शनीमूल्याने करुन केवळ 2.55 कोटी रुपये उभारले होते. यानंतर कंपनीने कधीच मागे वळून पाहिले नाही. आज ही आय.टी. उद्योगातील एक बहुराष्ट्रीय कंपनी म्हणून ओळखली जाते. ही कंपनी शेअर बाजारातील बाजारमूल्यामध्ये आघाडीच्या पाच कंपन्यात समाविष्ट आहे. देशातील कंपन्यांमध्ये एक अग्रगण्या कंपनी म्हणून तिचा परिचय आहे. सर्वात महत्वाचे म्हणजे तिने आज देशातील कॉर्पोरेट क्षेत्रात नवीन पायंडे पाडले. 90च्या दशकात ज्यांच्याकडे भांडवल आहे तेच उद्योजक होऊ शकतात, असे बोलले जाते. मात्र बुध्दीमत्तेच्या जोरावर पैसा कमवून दाखविण्याची किमया इन्फोसिसने करुन दाखविली. कर्मचार्‍यांना कंपनीचे समभाग देऊन त्यांना करोडपती करणारी देशातील हीच पहिली कंपनी ठरली आहे. त्यानंतर अनेक कंपन्यांनी त्याचे अनुकरण केले. या कंपनीत वरिष्ठ व्यवस्थापनासाठी कोणतीही खास सुविधा नसते. सर्वसामान्य कर्मचार्‍यांप्रमाणेच सर्व सुविधा व्यवस्थापनाला मिळतात. देशात खर्‍या अर्थाने कॉर्पोरेट कल्चर आणणारी ही पहिली कंपनी आहे, त्यामुळे तिच्या यशाचा एक वेगळा अर्थ समजला जातो. शेअर बाजारात समभागधारकांना उदार हस्ते बोनस समभाग व लाभांश रुपाने लाभ देणारी कंपनी म्हणून ही ओळखली जाते. त्यामुळे समभागधाराकंच्या गळ्यातील ही नेहमीच ताईत ठरली आहे. ज्यांनी 25 वर्षापूर्वी या कंपनीचे समभाग खरेदी केले व आजपर्यंत ठेवले ते समभागधारक करोडो रुपयांचे धनी झाले आहेत. इन्फोसिसने गेल्या 25 वर्षात केलेली वाटचाल ही नेत्रदिपक ठरावी अशीच आहे.
--------------------------------------------------   

बहुजनांचे राजकारण

रविवार दि. 17 जून 2018 च्या अंकासाठी चिंतन- 
------------------------------------------------
बहुजनांचे राजकारण
---------------------------------------------
एन्ट्रो- छगन भुजबळांच्या रूपाने त्यांना फक्त महाराष्ट्रातच, नव्हे तर संपूर्ण देशामधील इतर मागासवर्गीयांची मते एकत्र करणारा नेता मिळाला आहे. धनंजय मुंढे हे त्याखालोखालचे बहुजनांचे नेतृत्व ठरु शकते. एवढा मोठा तुरुंगवास भोगून आलेल्या भुजबळांचीही आता एकट्याने लढण्याची उमेद संपली असावी. साहजिकच महाराष्ट्रामध्ये बहुजन समाजाबरोबरच इतर मागासवर्गीय मतदारही राष्ट्रवादी काँग्रेसबरोबर रहावा यासाठीची धडपड एवढाच या सगळ्याचा अर्थ मर्यादित नाही. राजकारणाच्या अंकगणितामध्ये पुणेरी पगडीचा बळी देऊन फुले पगडीचा पुरस्कार करणे हेच बहुधा बेरजेचे राजकारण ठरेल, असा पवारांचा होरा आहे.
-----------------------------------------
निवडणुका आता जशा जवळ येऊ लागल्या आहेत तसा वातावरणातही आता फरक पडू लागला आहे. प्रत्येक राजकारण्यांची व राजकीय पक्षाची बॉडी लँग्वेज आता बदलू लागली आहे. भाजपा व शिवसेना कितीही भांडले तरीही शेवटी एकत्र येणार आहेत. अगदी निवडणुकात जरी परस्पर विरोधात लढले तरी नंतर सत्तेसाठी तरी एकत्र येतात असा आजवरचा अनुभव आहे. राष्ट्रवादी कॉग्रेसने देखील आपले धोरण कसे असेल याची झलक नुकतीच दिली. राष्ट्रवादीचे नेते शरद पवार हे अत्यंत धुर्त राजकारणी आहेत व सत्तेच्या जवळ जाण्यासाठी आपल्याला बहुजनांचे राजकारण करण्याची आवश्यकता आहे हे बरोबर ओळखले आहे. त्यादृष्टीने त्यांनी आत्तापासूनच पावले टाकण्यास सुरुवात केली आहे. राष्ट्रवादी काँग्रेसचा विसावा वर्धापनदिन साजरा करतानाच पक्षाध्यक्ष शरद पवार यांनी, पक्षाच्या व्यासपीठावरून पुणेरी पगडी नाही, तर महात्मा फुले परिधान करीत असलेली पगडीच वापरण्याचा संदेश दिला आहे. एवढेच नव्हे तर बहुजनांचे नेते म्हणून समाजात प्रतिमा असलेल्या छगन भुजबळ यांना त्यांनी ही पगडी घातली. फुले पगडी घालण्याबाबत आक्षेप असण्याचे काहीही कारण नाही, परंतु या पगडीव्दारे त्यांनी दिलेला संदेश अतिशय महत्वाचा ठरावा. यापुढे बहुजनांचेच राजकारण होईल असा त्यांनी याव्दारे दिलेला सुप्त संदेश महत्वाचा आहे. पुणेरी पगडी ही प्रामुख्याने ब्राह्मण नेत्यांच्या डोक्यावर असायची. आता मात्र आपली सामाजिक भूमिका जनतेला थेट जनतेला सांगावयाच्या हेतूने ही टोपी घातली आहे. या वर्धापन दिनाच्या कार्यक्रमात नुकतेच जामीनावर सुटून आलेले नेते छगन भुजबळ यांची उपस्थीती हे देखील महत्वाचे होते. भुजबळ जेलमधून सुटल्यावर शिवसेना की भाजपा कुठे जाणार अशी चर्चा माध्यमांनी रंगविल्या होत्या. परंतु या सर्व चर्चा खोट्या ठरवित भुजबळ हे राष्ट्रवादीतच राहाणार हे या निमित्ताने स्पष्ट झाले. भूजबलांवर झालेले आरोप सिद्द व्हायचे आहेत, मात्र त्यांच्यावर राजकीय सुडापोटी अन्याय करण्यात आला, त्यांना प्रदीर्घ काळ जेलमध्ये डांबून ठेवण्यात आले अशी जनतेची भावना आहे. यात काहीसे तथ्यही आहे. त्यांच्या अटकेमागे पवार होते अशीही चर्चा झाली. मात्र भुजबळांनी या सर्व चर्चांना आता आराम दिला आहे. गेले अडीज वर्षे राजकारणापासून दूर राहिल्यामुळे भुजबळ काहीसे अलिप्त झाले होते. आता पुन्हा त्यांनी आपले बहुजनांचे नेते म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली आहे. त्यासाठी नाशिकपासून सुरुवात करुन राज्यभर दौरे करणार आहेत. भुजबळांचा मोटा चाहता वर्ग आज राज्यात आहे, त्यांची भाषणे म्हणजे मुलुख मैदान तोफच असल्याने अनेकांना त्यांची भाषणे आवडतात. त्यातच त्यांना बहुजनांचे नेते असे त्यांच्याभोवती वलय असल्यामुळे त्यांचा राज्यातील परिघ मोठा आहे. जेलमध्ये अशताना राष्ट्रवादीत त्यांची भूमिका धनंजय मुंढे यांनी वठविली होती. हे दोघेही बहुजनांचे नेते आहेत. दोघेही फर्डे वक्ते आहेत, तसेच दोघांनाही मोठा जनाधार आहे. राष्ट्रवादीची जी अनेक बलस्थाने आहेत त्यात हे बहुजनांचे राजकारण आहे. हे पवारांनी बरोबर ओळखून राजकारणाची दिशा नक्की केली आहे. अर्थातच ही बाब राज्याच्या हिताच्या दृष्टीने महत्वाची ठरावी. भारतीय जनता पक्षाच्या विरोधात देशातील समविचारी पक्षांची आघाडी जमविण्याचे शरद पवार सध्या प्रयत्नशील आहेत. काँग्रेसने पडती भूमिका घेऊन प्रत्येक राज्यात स्थानिक पक्षाला महत्त्व देण्याचे मान्य केले तरच ही आघाडी आस्तित्वात येणार आहे. या आघाडीचे नेतृत्व कोणी करायचे हे नंतर ठरवू,असे सांगून पवारांनी रविवारच्या सभेतून अप्रत्यक्षपणे राहुल गांधी यांचे नेतृत्व चालणारे नसल्याचे स्पष्ट केले आहे. कॉग्रेसला देखील जागा किती मिळतात त्यावर त्यांची सर्व गणिते असतील. अर्थातच कोणत्याही एका पक्षाला बहुमत मिळणार नाही हे स्पष्टच आहे. परंतु कॉग्रेसला किती जागा मिळतात त्यावर त्यंचा पंतप्रधान होईल किंवा नाही ते ठरेल. तसेच कॉग्रेस आघाडीचा धर्म पाळत पंतप्रधानपद दुसर्‍याला सोडून देण्याचाही विचार करु शकते. भाजपचा सर्वांत जुना सहकारी असलेल्या शिवसेनेलाही त्यांनी आघाडीत येण्याचे अप्रत्यक्ष निमंत्रण दिले आहे. अर्ताच ही शक्यता कमीच वाटते. कारम शिवसेना आल्यास डाव्या पक्षांचा त्याला नकार येऊ शकतो. ही आघाडी प्रत्यक्षात आलीच तर त्यामध्ये अनुभवाची कमतरता असेल आणि ती पोकळी फक्त शरद पवारच भरून काढू शकतात, असा दावा त्यांचे सहकारी प्रफुल्ल पटेल यांनी जाहीरपणे केला आहे. अनुभवाची पोकळी भरून काढण्यासाठी येत्या वर्षभरात पवार जिवाचे रान करणार हे आता स्पष्ट झाले आहे. पोकळी भरून काढण्याची किंमत काय असणार हे अजून गुलदस्त्यात असले, तरी पंतप्रधानपदापासून ते कळीच्या खात्याच्या मंत्रिपदापर्यंत ही किंमत असू शकते. शरद पवारांनी भुजबळांना बळ देण्याचे काम पुन्हा एकदा केले आहे. भुजबळांच्या रूपाने त्यांना फक्त महाराष्ट्रातच, नव्हे तर संपूर्ण देशामधील इतर मागासवर्गीयांची मते एकत्र करणारा नेता मिळू शकणार आहे. धनंजय मुंढे हे त्याखालोखालचे बहुजनांचे नेतृत्व ठरु शकते. एवढा मोठा तुरुंगवास भोगून आलेल्या भुजबळांचीही आता एकट्याने लढण्याची उमेद संपली असावी. साहजिकच महाराष्ट्रामध्ये बहुजन समाजाबरोबरच इतर मागासवर्गीय मतदारही राष्ट्रवादी काँग्रेसबरोबर रहावा यासाठीची धडपड एवढाच या सगळ्याचा अर्थ मर्यादित नाही. राजकारणाच्या अंकगणितामध्ये पुणेरी पगडीचा बळी देऊन फुले पगडीचा पुरस्कार करणे हेच बहुधा बेरजेचे राजकारण ठरेल, असा पवारांचा होरा आहे. एल्गार परिषदेच्या आयोजकांना सरकार सूडबुद्धीने अटक करीत असल्याचा आरोप जाहीरपणे करून पवार यांनी त्या विषयीची आपली भूमिकाही स्पष्ट केली आहे. भाजपच्या विरोधातील सर्व गटातटांना एकत्र करण्याच्या बेरजेचे राजकारणाचाच एक भाग म्हणून याकडे पाहायला हवे. दोन दशके राष्ट्रवादी काँग्रेसचे नेतृत्व करणारे सत्त्याहत्तर वर्षांचे पवार पुन्हा एकदा भाजपाविरोधी उभे ठाकून नव्याने पट मांडताना दिसत आहेत. राजायतील जनता या बहुजनांच्या राजकारणाच्या दिशेने उभी राहिल असा विश्‍वास वाटतो.
------------------------------------------------------------------

ऐतिहासिक घटना / हिंदुत्ववाद्यांची हिट लिस्ट

शनिवार दि. 16 जून 2018 च्या अंकासाठी अग्रलेख- 
-----------------------------------------------
ऐतिहासिक घटना
अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प व उत्तर कोरियाचे सर्वेसर्वा किम जोंग उन यांच्यातील सिंगापूर येथे झालेल्या शिखर परिषदेत या दोघा नेत्यांनी परस्परांशी हस्तांदोलन केले ही एक दशकातील एक ऐतिहासिक घटना ठरली आहे. या दोन्ही देशांच्या प्रमुखांनी गेल्या 70 वर्षात कधीच परस्परांशी संबंध स्थापित केले नव्हते त्या देशांच्या प्रमुखांनी हस्तांदोलन करणे म्हणजे हे एक आश्‍चर्यच ठरावे. परंतु ही घटना सत्यात उतरली आहे. अमेरिका हा भांडवलशाही देश व उत्तर कोरिया हा कम्युनिस्ट देश. या दोघांची विचारसारणी भिन्न, ध्येय धोरणे भिन्न परंतु असे असले तरी जागतिक पातळीवर शांततेसाठी या नेत्यांनी एकत्र यावे ही सकारात्मक बाजू  ठरावी. या दोन्ही नेत्यांच्या परस्परांच्या चेहर्‍यावरील भाव अतिशय सकारात्मक असल्याचे जागतिक पातलीवर बोलले गेले. त्यामुळे भविष्यात या दोन देशात चांगले संबंध प्रस्थापित होतील अशी आशा करता येईल. उत्तर कोरियाने आपली अण्वस्त्रे नष्ट करावीत, असा अमेरिकेचा दबाव हा कित्येक वर्षे सुरू होता. 2000 मध्ये अमेरिकेचे तत्कालीन अध्यक्ष बिल क्लिटंन यांनी आपली सर्व राजकीय शिष्टाई पणाला लावत उत्तर कोरियाला चर्चेस आणण्याचे प्रयत्न केले होते, पण त्यात त्यांना यश आले नाही.जर उत्तर कोरिया आपले ऐकत नसेल तर त्या देशावर लष्करी कारवाई करावी, असाही दबाव क्लिटंन यांच्यावर टाकला जात होता. पण क्लिटंन यांनी वाटाघाटीचा मार्ग पत्करला होता. त्यांच्यानंतर सत्तेवर आलेले रिपब्लिकन पक्षाचे जॉर्ज बुश यांनी सहा देशांच्या मदतीने उत्तर कोरियाशी चर्चा करण्याचा प्रयत्न सुरू केला असता उत्तर कोरियाने उद्दतपणे एक अणुचाचणी करुन बुश यांचे प्रयत्न उधळून लावले होते. ओबामा यांच्या काळात अमेरिकेचे परराष्ट्र धोरण हे जगात सहमतीचे, शांतता प्रस्थापित करणारे होते. त्यांनी इराण, क्युबा यांच्याशी जुळवून घेतले. पश्‍चिम आशियात तालिबान, अल-कायदा या दहशतवादी संघटनांचे कंबरडे मोडले. मात्र ओबामा उत्तर कोरियाला वेसण घालण्याबाबत फारसे आग्रही नव्हते. ट्रम्प सत्तेवर आल्यानंतर पहिल्या सहा महिन्यांत दोन्ही देशांमध्ये युद्धखोर भाषा सुरू झाली. परस्परांवर अण्वस्त्रे डागण्याच्या धमक्या सुरू झाल्या. यामुळे पुन्हा एकदा जग अस्थिरतेच्या उंबरठ्यावर येऊन ठेपते की काय असे वाटू लागले होते.त्यामुळे परिस्थिती चिघळली होती. मात्र एकाएकी उ. कोरिया नरम पडू लागला. उत्तर कोरिया त्यांची सर्व अण्वस्त्रे नष्ट करत असेल, शेजारी देश दक्षिण कोरिया, जपान यांच्याशी शांतता प्रस्थापित करत असेल तर या देशाशी अमेरिकाच नव्हे, तर संपूर्ण जग सबंध ठेवण्यास तयार होईल, असे स्पष्ट केल्याने वातावरण निवळत गेले. या बैठकीनंतर लगेचच उत्तर कोरिया अणवस्त्र मुक्त होईल असे नाही, निदान त्यादृष्टीने पावले पडू लागली आहेत. याचाच एक भाग म्हणून अमेरिकेने दक्षिण कोरियातले आपले सैन्य मागे घेण्याचा निर्णय घेतला आहे. शिवाय दक्षिण कोरियासोबतच्या संयुक्त लष्करी कवायतीही बंद करण्याचा निर्णय घेतला आहे. या सर्व घटना निश्‍चितच सकारात्मक म्हटले गेले पाहिजे.
हिंदुत्ववाद्यांची हिट लिस्ट
ज्येष्ठ पत्रकार आणि सामाजिक कार्यकर्त्या गौरी लंकेश यांच्या हत्येच्या प्रकरणातील संशयित मारेकर्‍यांच्या हिटलिस्टवर दिग्दर्शक गिरीश कर्नाड यांच्यासहीत आणखी काही नामवंतही होते. ही धक्कादायक माहिती तपास अधिकार्‍यांच्या हाती लागली आहे. गिरीश कर्नाड यांच्याबरोबरच साहित्यिक बी. टी. ललिता नाईक, निदुमामिदी मठाचे स्वामी वीरभद्र चन्नमल्ला, पुरोगामी विचारवंत सी. एस. द्वारकानाथ यांच्यावरसुद्धा त्या आरोपींचा निशाणा होता अशी माहिती तपासात समोर आली आहे. गौरी लंकेश यांच्या हत्येच्या प्रकरणात विशेष तपास पथकाने पराशुराम वाघमारे, के. टी. नवीन ऊर्फ होटे मांजा, अमोल काळे, मनोहर येडवे, सुजीत कुमार ऊर्फ प्रवीण, अमित देगवेकर या सहा जणांना अटक केलेली आहे. लंकेश पत्रिकेच्या संपादिका गौरी लंकेश यांची 5 सप्टेंबर 2017 रोजी त्यांच्या बंगळुरुतील घराबाहेर गोळी झाडून हत्या करण्यात आली होती. या प्रकरणाच्या तपासासाठी कर्नाटक सरकारने एका विशेष तपास पथकाची स्थापना केली होती. ज्येष्ठ पत्रकार गौरी लंकेश यांच्या घराबाहेरील सीसीटीव्ही फुटेजमध्ये त्यांच्या मारेकर्‍यांच्या हालचालीच्या कैद झाल्या होत्या. मारेकर्‍यांना दोनवेळा गौरी लंकेश यांच्या घराची रेकी देखील केली होती, असे सीसीटीव्हीत दिसले होते. दुपारी 3 आणि संध्याकाळी 7 वाजता हल्लेखोरांनी लंकेश यांच्या घराची रेकी केली होती त्यानंतर रात्री 8 वाजता लंकेश घरी आल्यावर हल्लेखोरांनी त्यांच्यावर गोळ्या झाडल्या. या हल्ल्यात लंकेश यांचा जागीच मृत्यू झाला होता. अशाच प्रकारच्या हत्या या पुरोगामी विचारवंत डॉ. नरेंद्र दाभोळकर, कॉम्रेड गोविंद पानसरे, डॉ. कलबुर्गी यांच्या झाल्या आहेत. यांचे मारेकरी हे देखील हिंदुत्ववादीच आहेत, मात्र त्यांना पकडण्याची तत्परता दाखविण्यात आलेली नाही. अशा प्रकारे हिंदुत्ववाद्यांनी हिट लिस्ट तयार करणे व हत्या करणे हे हिंदुत्वाच्या कोणत्या संस्कृतीत बसते? पोलीस देखील या हत्यार्‍यांच्या बाबतीत हतबल ठरले आहेत, हे आणखी एक मोठे दुदैव म्हणायचे. एकूणच सरकार आरोपींना पाठीशी घालत आहे.
-------------------------------------------------------------------

मोदीजी उत्तर द्या! / इफ्तारच्या निमित्ताने...

शुक्रवार दि. 15 जून 2018 च्या अंकासाठी अग्रलेख- 
-----------------------------------------------
मोदीजी उत्तर द्या!
कॉग्रसेचे अध्यक्ष राहूल गांधी यांनी आपल्या दोन दिवसांच्या महाराष्ट्राच्या दौर्‍यात नरेंद्र मोदी सरकारवर घणाघाती टीका केली आहे. राहूल गांधी यांनी प्रामुख्याने मोदी सरकारवर टीका करताना सरकार भांडवलदारांना कसे पाठीशी घालत आहे, व त्यामागची कारणे विषद केली. मोदींचे सरकार शेतकर्‍यांना कर्जमाफी करण्याऐवजी देशातील 15 उद्योगपतींना अडीज हजार कोटी रुपयांचे कर्ज माफ केले आहे. सर्वात महत्वाचे म्हणजे हेच उद्योगपती पंतप्रधान नरेंद्र मोदींचे मार्केटिंग करीत आहेत. राहूल गांधी यांनी केलेली ही टीका गंभीर असून नरेंद्र मोदी यांनी याबाबत आपले स्पष्ट मत व्यक्त केले पाहिजे. यातून त्यांची साफ नियत कशी आहे हे समजू शकेल. कारण सत्तेत आल्यापासून नरेंद्रभाई यांनी प्रेसशी बोलणे तसेच विरोधकांच्या आरोपाला उत्तर देण्याचेही टाळले आहे. अर्थात हेच मोदी डॉ. मनमोहनसिंग गप्प बसतात म्हणून त्यांच्यावर टीका करीत होते. परंतु मुळातच डॉ. मनमोहनसिंग यांचा स्वभाव सातत्याने बडबड करणारा नाही. ते आवश्यक तेवढेच बोलतात असा अनुभव आहे, असो. राहूल गांधी यांनी आपल्या मुंबईसह महाराष्ट्रातील भेटीत आपली आक्रमकता दाखवून दिली आहे. गेल्या चार वर्षात गांधी यांच्या बोलण्यात आमुलाग्र बदल झालेला दिसतो. एक परिपक्व नेता म्हणून ते पुढे येऊ लागले आहेत. याचीच भीती भाजपाला सातत्याने वाटत होती. यासाठीच ते राहूल गांधी यांना पप्पू संबोधून त्यांची हेटाळणी करुन कसे खच्चीकरण करता येईल ते पाहत होते. परंतु अशा प्रकारे एखाद्या नेत्याची हेटाळमी करुन फार काळ सत्ता गाजविता येत नाही. शेवटी आता सत्ता राबवित असताना लोकांना प्रश्‍नांची उत्तरे द्यायला तुम्ही बांधील आहात हे भाजपाने लक्षात ठेेवले पाहिजे. चंद्रपूरच्या सभेत राहूल गांधी यांनी कृषीभूषण दादाजी खोब्रागडे यांच्या निधनाच्या निमित्ताने कुटुंबियांचे सांत्वन त्यांनी केले. एक वर्षात मनरेगावर सरकार 35 हजार कोटी रुपये खर्च करते. तेवढेच पैसे निरव मोदी देशातून घेऊन पळाला आहे, त्यावर सरकारने काय केले असा त्यांनी केलेला सवाल ही योग्यच आहे. तेथे बोलताना त्यांनी मी खोटी आश्‍वासने देणारा राजकारणी नाही असे सांगतांना सांगितले की, मी तुम्हाला 15 लाख रुपये देणाचे आश्‍वासन देणार नाही, तुम्हाला योग्य न्याय मिळवून देईन असे सांगावयस आलो आहे, असे त्यांनी सांगताच श्रोतृवंदांने त्यांच्या प्रामाणिकपणाचे कौतुक केले. राहूल गांधी यांनी आता आपला डाव टाकला आहे, आता मोदींनी त्यांच्या प्रश्‍नांची उत्तरे देणे हे तयंचे काम आहे. त्यांनी तसे न केल्यास त्यांची नियत साफ नाही हेच स्पष्ट होईल.
इफ्तारच्या निमित्ताने...
कॉग्रेस पक्षाच्या वतीने दिल्लीत अध्यक्ष राहूल गांधी यांनी आयोजित केलेल्या इफ्तार पार्टीच्या निमित्ताने विरोधकांची एकजूट पहावयास मिळाली. या पार्टीकडे अनेकांच्या नजरा लागल्या होत्या. यासाठी दोन कारणे होती, एक म्हणजे या पार्टीस कोण उपस्थित राहातो व दुसरे म्हणजे नुकतेच संघाच्या व्यासपीठावरुन जाऊन आलेले माजी राष्ट्रपती प्रणब मुखर्जी उपस्थित राहातात किंवा नाही. यासंबंधी अशीही चर्चा होती की, मुखर्जी यांना आमंत्रण देण्यात येणार नाही. परंतु या सर्वच अफवा ठरल्या. मुखर्जी या पार्टीस उपस्थित राहिल्याने अनेकांचे अंदाज चुकले. उलट राहूल व मुखर्जी हे अतिशय खुल्या मनाने बोलत असलेली छायाचित्रे प्रसिद्द झाल्याने अनेकांच्या भुवया उंचावल्या. मुखर्जी यांनी संघाच्या व्यासपीठावर जाऊन पंडीत नेहरुंची मते जोरदारपणे मांडल्याने अनेकांची हवा निघून गेली होती, तसेच याबाबतीत मुखर्जींवर टीका करणार्‍यांनाचाही आवाज बंद झाला होता. इफ्तार पार्टी हे एक विरोधकांना एकत्र करण्यासाठी कॉग्रेसकडे निमित्त होते. कॉग्रेसचा हा प्रयोग चांगलाच सफल झाला आहे. कारण काँग्रेसच्या गोटातील जवळजवळ सर्वच पक्षांनी यासाठी उपस्थित होते. मार्क्सवादी नेते सिताराम येचुरी, माजी उपराष्ट्रपती हमीद अन्सारी, माजी पंतप्रधान डॉ. मनमोहनसिंग, शरद यादव, जनता दल युनायटेडचे दनिश अली, तृणमूलचे दिनेश तिवारी, राष्ट्रवादीचे डी.पी. त्रिपाठी त्याचबरोबर बसपा, राजद व झारखंड मुक्ती मोर्चा यांचे प्रतिनिधी उपस्थित असल्याने इफ्तारच्या निमित्ताने विरोधकांची मांदीयाळी होती. अर्थात सर्वच पक्षांचे पहिल्या क्रमांकाचे नेते नसले तरी त्यांनी दुसर्‍या फळीतील नेते पाठवून आपण विरोधकांच्या एकजुटीत आहोत हे दाखवून दिले. केंद्रातील सरकारचे आता शेवटचे वर्ष राहिले असून केंद्रातून मोदी सरकारची हकालपट्टी करण्यासाठी कॉग्रेसच्या नेतृत्वाखाली कंबर कसली जात आहे. आपण स्वबळावर ही निवडणूक जिंकू शकत नाही हे काँग्रेसने वास्तव मान्य केले असून सर्व विरोधकांना एकत्र करण्यासाठी प्रयत्न सुरु केले आहेत. कर्नाटकातील निवडणूक ही त्याचीच एक उत्तम प्रयोगशाळा झाली. आगामी काळात राजस्थान, मध्यप्रदेश या राज्यात येऊ घातलेल्या निवडणुका या कॉग्रेसच्या दृष्टीने अत्यंत महत्वाच्या ठरणार आहेत. कारण त्यापाठोपाठ लगेचच लोकसभा निवडणुका येऊ घातल्या आहेत. त्यादृष्टीने इफ्तारचे निमित्त करुन विरोधकांना एकत्र आणण्याचा कॉग्रेसचा प्रयोग यशस्वी झाला आहे, असे म्हणता येईल.
-----------------------------------------------------------